Tác giả: Bruce Blonigen, Giáo sư Khoa học Xã hội tại Khoa Kinh tế thuộc Đại học Oregon, Chuyên gia nghiên cứu của NBER, Cộng tác viên của GEP.

Tóm lược: Nghiên cứu này lần đầu tiên xem xét một cách hệ thống việc các doanh nghiệp Hoa Kỳ đã có kinh nghiệm đệ đơn chống bán phá giá ảnh hưởng như thế nào tới việc đệ đơn và kết quả của vụ kiện trong tương lai. Những kinh nghiệm này có thể tác động tới cả chi phí kiện, cũng như khả năng thành công và độ lớn của biên độ phá giá. Các phân tích thống kê về các vụ kiện chống bán phá giá ở Hoa Kỳ chỉ ra rằng kinh nghiệm chống bán phá giá làm tăng hoạt động đệ đơn và khả năng có được phán quyết chắc chắn hay thoả thuận đình chỉ nhưng làm giảm đáng kể biên độ phá giá. Kết quả gần đây cho thấy rằng kinh nghiệm không ảnh hưởng tới biên độ phá giá nhiều như tới việc giảm chi phí kiện dẫn đến xuất hiện ngày càng nhiều các vụ kiện thiếu lý lẽ.

Ken Matsumot, Chủ tịch Tập đoàn Hợp tác Quốc tế KM, Nguyên Giám đốc Trung tâm Thương mại Bình đẳng Nhật Bản

Phần III

Kinh nghiệm của Nhật Bản trong các tranh chấp liên quan tới thuế đối kháng

Trước đây, Nhật Bản ít khi sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trong hạn chế hàng nhập khẩu. Chỉ có một vài cuộc điều tra về thuế Chống bán phá giá (dưới đây gọi là AD) và một vụ kiện về thuế Chống trợ cấp (dưới đây gọi là CVD) đối với sản phẩm bộ nhớ tiếp cận ngẫu nhiên năng động (DRAM) của Hàn Quốc được sản xuất và xuất khẩu bởi Công ty Hinix Semiconductor (dưới đây gọi là Hinix). Cuộc điều tra CVD được khởi xướng vào tháng 8 – 2004. Thời gian áp thuế từ tháng 1-2006 đến tháng 12-2010 với mức thuế là 27.2%. Nhóm điều tra của Chính phủ Nhật Bản gồm các quan chức đến từ Bộ Tài chính và Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI).

Gần đây chống bán phá giá (CBPG) nổi lên là một trong những vấn đề thương mại gây nhiều tranh cãi nhất trong thương mại quốc tế. Mặc dù CBPG được coi là một công cụ bảo hộ thương mại được sử dụng bởi các quốc gia phát triển như Hoa Kỳ từ hơn 100 năm trước nhưng việc áp dụng biện pháp này, bởi cả các quốc gia phát triển và đang phát triển, đã tăng đáng kể từ sau khi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) được thành lập năm 1995. Thú vị là Hiệp định chống bán phá giá (ADA) của WTO chỉ xử phạt chứ không cấm bán phá giá. Tuy nhiên, khi có kết luận về việc gây thiệt hại đáng kể, hoặc có nguy cơ gây thiệt hại đáng kể cho các nhà sản xuất nội địa, hoặc làm chậm sự hình thành của ngành sản xuất nội địa tại nước nhập khẩu thì Hiệp định chống bán phá giá cho phép các nước thành viên WTO áp dụng thuế CBPG để bù đắp lại lợi thế về giá mà nhà xuất khẩu được hưởng do bán phá giá

Sau gần 3 năm gia nhập WTO, thị trường Việt Nam đã có đủ thời gian để kiểm chứng những tác động của tự do hóa thương mại đem lại. Bên cạnh việc hàng hóa và dịch vụ của Việt Nam được hưởng những ưu đãi thương mại khi xuất khẩu sang thị trường các nước thành viên khác của WTO, mức nhập siêu trong 11 tháng đầu năm 2009 đạt 10,417 tỷ USD (chiếm tỷ trọng 20,30% kim ngạch xuất khẩu) theo số liệu thống kê của Bộ công thương cũng phần nào thể hiện sức ép cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ nhập khẩu đối với sản xuất và khu vực dịch vụ trong nước.

Ngày 21/4 Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) bắt đầu điều tra việc bán phá giá và hưởng trợ cấp đối với mặt hàng túi nhựa (poly-ethylene) đựng hàng hoá bán lẻ được nhập khẩu từ Việt Nam. Đây là lần đầu tiên một sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ từ Việt Nam bị điều tra đồng thời cả chống bán phá giá và chống trợ cấp. Thực sự là trước năm 2007, Hoa Kỳ đã hạn chế việc áp dụng luật thuế chống trợ cấp đối với nước có “nền kinh tế phi thị trường”.

Tổng kết hoạt động phòng vệ thương mại toàn cầu năm 2008 (Chống bán phá giá, các biện pháp đối kháng và biện pháp tự vệ) Hoạt động chống bán phá giá tăng đáng kể trong năm 2008 so với năm 2007 Nhìn lại một giai đoạn dài hơn, chúng ta có thể thấy hoạt động chống bán phá giá trên toàn cầu tuần hoàn với chu kỳ chậm vào khoảng đầu những năm 1980, khoảng từ năm 1987 đến 1989 và gần đây nhất là năm 2007. Có thể nhận thấy ảnh hướng của suy thoái kinh tế toàn cầu sẽ dẫn đến sự gia tăng các hoạt động chống bán phá giá. Sự gia tăng này tuy chưa rõ rệt nhưng chúng ta cũng không quá bất ngờ khi chứng kiến xu hướng này vì thực tế cho thấy luôn có độ trễ trước khi nền kinh tế suy giảm và đây là bằng chứng thường thấy về thiệt hại. Hiển nhiên, chắc chắn rằng những thiệt hại do suy thoái kinh tế gây ra không thể quy kết cho bất cứ hàng hóa nhập khẩu phá giá nào. Các điều khoản WTO yêu cầu sự tách bạch và rõ ràng giữa nguyên nhân gây ra thiệt hại đó với các nguyên nhân gây thiệt hại khác.

Năm 2007, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (USDOC) tiến hành sửa đổi luật điều chỉnh thuế chống trợ cấp vốn đã tồn tại từ rất lâu tại Mỹ. Theo luật cũ qui định, nước Mỹ không áp dụng thuế chống trợ cấp hay thuế đối kháng (CVD) đối với các nền kinh tế phi thị trường (NMEs). Sự điều chỉnh này đã châm ngòi cho 8 cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Động thái này đã làm nóng các cuộc tranh luận xung quanh chính sách về các biện pháp phòng vệ thương mại quốc tế và vấn đề nền kinh tế phi thị trường.

Kinh tế thế giới đang trong giai đoạn khó khăn, cùng với đó là những xu hướng đang gia tăng ở các thị trường xuất khẩu nhằm bảo hộ, hạn chế tự do thương mại dưới nhiều hình thức, trong đó đặc biệt đáng chú ý là các vụ kiện chống bán phá giá. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam, kiện chống bán phá giá là một rào cản nguy hiểm bởi chúng có thể gây ra những thiệt hại lâu dài, trên diện rộng nếu không được đối phó hợp lý. Vì vậy, việc hiểu biết đầy đủ và chủ động chuẩn bị phòng tránh, đối phó với các vụ kiện chống bán phá giá là rất cần thiết.

Tổng thống Obama cam kết làm việc với các đối tác thương mại của Hoa Kỳ nhằm tìm ra giải pháp tránh tình trạng “chế độ bảo hộ leo thang”. Đây được xem là hành động táo bạo của Tân Tổng thống. Bởi từ trước tới nay, Cục An ninh Quốc gia Mỹ chưa từng yêu cầu cam kết mở cửa thương mại.

Những biện pháp phòng vệ thương mại được sử dụng ở nhiều nước có khả năng gây thiệt hại lớn và lâu dài đến xuất khẩu của Việt Nam. Cần xem “rào cản” như loại rủi ro trong kinh doanh để có chiến lược đối phó.