Các nền kinh tế ASEAN sẵn sàng bước vào mùa thu hoạch các hiệp định thương mại của khối này với các đối tác vào dịp Giáng sinh năm nay tại Hội nghị cấp cao ASEAN ở Băng Cốc ngày 15/12.
 
Các hiệp định thương mại tay đôi đầu tiên sẽ được ký vào dịp này là hiệp định thương mại tự do (FTA) với Ôxtrâylia, Niu Dilân và Ấn Độ. Các cuộc thương lượng về FTA với Trung Quốc đang đi vào giai đoạn cuối cùng để FTA này có thể cũng được ký trong tháng 12/2009. FTA ASEAN và Nhật Bản đã có hiệu lực vào ngày 1/10/2009. Năm 2007, buôn bán giữa ASEAN và Trung Quốc lên tới 171,1 tỷ USD, với Ôxtrâylia và Niu Dilân 47,8 tỷ USD và với Ấn Độ đạt 37 tỷ USD.

Mạng tin tình báo dự báo chiến lược STRATFOR bình luận rằng ASEAN không bao giờ do dự trong việc thương lượng và ký kết các FTA, vượt trội so với các khối kinh tế khác như Liên minh châu Âu hoặc Mercosur (gồm 4 nước Braxin, Áchentina, Paragoay và Urugoay). Tiêu chí kinh tế của ASEAN để thúc đẩy các FTA với các đối tác buôn bán lớn rất rõ ràng: giảm chi phí cho cả 2 bên ký hiệp định bằng việc giảm hoặc loại bỏ thuế quan, nhượng bộ buôn bán ưu đãi đối với các nước không có các hiệp định buôn bán tương tự giữa các đối tác FTA. Đối với các nhượng bộ lớn hơn, ASEAN có thể thương lượng với cương vị là tập hợp các nền kinh tế nhỏ chứ không phải chỉ với 1 nền kinh tế nhỏ duy nhất. Nhu cầu đang tăng lên của các nước ASEAN nhỏ hơn đối chọi với sức mạnh kinh tế khổng lồ của các đối tác lớn như Trung Quốc hay Ấn Độ…

STRATFOR cho rằng sự sốt sắng của ASEAN đối với các FTA không chỉ bắt nguồn từ kinh tế mà còn cả từ địa chính trị. Các FTA của ASEAN là mũi nhọn của chiến lược địa chính trị phòng thủ. Khối buôn bán ASEAN là nhóm địa chính trị của các nước châu Á, trong đó mỗi nước quá nhỏ để tự thân tạo được sức mạnh địa chính trị có ý nghĩa. Không có ô là tổ chức khu vực ASEAN, họ cũng quá phân tán về địa lý và mong manh về buôn bán không thể hoạt động một cách tự nhiên như là một khối khu vực địa lý. Tóm lại, các nước trong ASEAN không thể có được ảnh hưởng địa chính trị trên thế giới và chắc chắn họ cũng không muốn ảnh hưởng như vậy tác động đến họ. Vì vậy, họ cần một cái ô địa chính trị dưới một hình thức nào đó như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Theo tinh thần này, Xingapo là nước châu Á đi tiên phong trong việc biến sự yếu kém nhất về địa chính trị của họ thành sức mạnh hiệu quả nhất mà họ có thể có được. Không có cả tài nguyên thiên nhiên cơ bản nhất như nước và bị kẹp giữa 2 nước lớn hơn nhiều và thù địch tiềm tàng (Malaixia và Inđônêxia), đất nước thành phố chỉ có vài triệu dân này đã sử dụng bí quyết riêng của họ trong buôn bán để biến “gót chân Asin” thành cái ô lớn nhất. Bằng việc trung thành với tầm nhìn chiến lược dài hạn, phát triển kỹ năng thương mại và môi trường kinh doanh ưu việt tầm khu vực (quy chế, thuế, quản trị công ty…) với công cụ buôn bán là các FTA, Xingapo đã làm cho họ trở nên rất cần thiết với các nước láng giềng và cả với các cường quốc lớn như Mỹ và Trung Quốc. Bằng việc biến mình thành trung tâm trung chuyển và kinh tế, vị trí địa lý của Xingapo đã trở thành công cụ phòng thủ địa chính trị mạnh nhất. Họ đã đảm bảo an toàn địa chính trị cho mình bằng việc biến nền độc lập của mình trở nên có giá không chỉ với chính Xingapo mà cho cả các nước khác.

Chiến lược kinh tế hỗ trợ phòng thủ này chính là chiến lược mà Hàn Quốc và các nước khác ở châu Á và chính cả ASEAN với tư cách là một khối khu vực đang tìm kiếm để học tập. Theo sau Xingapo, chương trình nghị sự FTA của ASEAN đã được định hình để biến sự yếu kém địa chính trị của Đông Nam Á do nhỏ và phân tán về địa lý thành sức mạnh địa chính trị đáng giá.

Bằng việc thúc đẩy một loạt các FTA riêng lẻ theo thời gian và có thể cạnh tranh với các nhóm nước láng giềng gần gũi, các nước thành viên ASEAN có thể cạnh tranh với nhau các giao dịch lớn với các nước như Ôxtrâylia và Niu Dilân hoặc có thể cùng nhau đẩy nhanh tiến trình này thông qua việc cùng nhau đưa ra một đề nghị chung mà các đối tác FTA lớn nhất và hấp dẫn nhất không thể chối từ. Ký một FTA với ASEAN cũng giống như ném một hòn đá trúng nhiều con chim. ASEAN đồng thuận và tất cả đều hướng đến mục tiêu là một sức mạnh kinh tế duy nhất. Các nước thành viên ASEAN đều biết rõ ràng họ không thể hy vọng có được bất cứ một sức mạnh chính trị và kinh tế nào trong tương lai cũng như chắc chắn họ cũng không muốn sức mạnh quân sự đó tác động lại chính họ. Việc ASEAN cao giọng chống lại một hành động dù là hạn chế để kỷ luật chế độ Mianma về vấn đề nhân quyền của nước này là bằng chứng rõ nhất.

Cuối cùng, STATFOR kết luận với chiến lược nặng về kinh tế, ASEAN đã xây dựng và bao quanh nó bức tường gồm các quan hệ buôn bán phức tạp và các FTA. Sau các hoạt động nhộn nhịp trong năm ngoái, các kế hoạch mới của ASEAN chắc chắn cần được quan tâm xem xét.