Tháng 7 ghi nhận lượng xuất khẩu cà phê tăng vọt 44%. Dù đối mặt áp lực giảm giá, ngành cà phê Việt Nam vẫn dồn lực hướng tới mốc 9 tỷ USD nhờ tấm vé EUDR và chiến lược chế biến sâu.

Nghịch lý "lượng tăng, giá giảm"

Thị trường xuất khẩu cà phê Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mang tính bước ngoặt với những gam màu sáng tối đan xen. Bức tranh chung cho thấy sự bứt tốc mạnh mẽ về lượng, sự xoay trục của các thị trường nhập khẩu, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn những thách thức lớn về giá khi bài toán cung - cầu toàn cầu thay đổi.

Theo số liệu từ Cục Hải quan, tháng 7/2026 đánh dấu sự trỗi dậy mạnh mẽ của dòng chảy cà phê Việt ra thế giới. Lượng xuất khẩu đạt 147.890 tấn, mang về 642,5 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng tăng tới 44,4%, trong khi kim ngạch chỉ tăng 15%.

Sự chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng sản lượng và kim ngạch phơi bày một thực tế: Giá cà phê xuất khẩu đang trong chu kỳ hạ nhiệt. Giá xuất khẩu bình quân tháng 7 chỉ đạt 4.345 USD/tấn, giảm 20,4% so với cùng kỳ năm ngoái và là mức "đáy" kể từ tháng 6/2024. Lũy kế 7 tháng, dù lượng xuất khẩu tăng 10,4% (đạt 1,2 triệu tấn), nhưng kim ngạch lại đi lùi 11,2% (đạt 5,45 tỷ USD) do giá bình quân rớt gần 20%.

Dưới góc nhìn thị trường, mức giá hạ nhiệt lại vô tình trở thành "chất xúc tác" kích cầu. Các nhà nhập khẩu quốc tế đang tranh thủ vùng giá thấp để gom hàng dự trữ. Điển hình là thị trường Mỹ, lượng xuất khẩu riêng trong tháng 7 đã tăng phi mã 725,3% so với cùng kỳ. Bên cạnh EU là thị trường chủ lực chiếm hơn 40% thị phần, cà phê Việt đang len lỏi mạnh mẽ vào các thị trường mới nổi: Ấn Độ tăng gấp 5,2 lần, New Zealand tăng gấp 4 lần. Đầu ra đang được mở rộng một cách ấn tượng.

Tấm vé EUDR

Dù kim ngạch 7 tháng có sự sụt giảm, ngành cà phê vẫn giữ vững mục tiêu tham vọng 9 tỷ USD cho cả năm 2026. Cơ sở cho niềm tin này không nằm ở việc bán nhiều hàng hơn, mà nằm ở việc bán hàng chất lượng cao hơn.

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa) cho biết, xuất khẩu những tháng cuối năm sẽ bứt tốc nhờ một động lực cốt lõi. Nhu cầu mua cà phê đáp ứng Quy định chống phá rừng của châu Âu (EUDR). Hiện tại, các nhà rang xay quốc tế đang ráo riết săn lùng nguồn hàng EUDR cho các hợp đồng giao tháng 10/2026.

Việt Nam đang nắm giữ lợi thế không nhỏ khi có khoảng 35-40% nguồn cung đạt chuẩn EUDR. Đáng chú ý, mỗi tấn cà phê có tấm vé này đang được trả giá cao hơn khoảng 50 USD so với hàng thông thường. Điều này không chỉ giúp Việt Nam củng cố thị phần tại EU mà còn kỳ vọng kéo sản lượng xuất khẩu tăng thêm 8-10%.

Song song đó, chiến lược chuyển dịch từ bán cà phê nhân xô sang cà phê chế biến sâu (rang xay, hòa tan) đang phát huy tác dụng. Theo Vicofa, nhiều doanh nghiệp đã kín đơn hàng chế biến đến hết năm. Đây chính là "tấm khiên" giúp ngành cà phê giữ lại nhiều giá trị gia tăng nhất trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Áp lực nguồn cung và bài toán quản trị rủi ro

Dù triển vọng đơn hàng rất sáng, nhưng giá bán trong những tháng tới lại là một "ẩn số" nhiều rủi ro.

Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), thế giới đang bước vào một niên vụ (2026-2027) dư thừa kỷ lục với sản lượng dự kiến 189,7 triệu bao, vượt xa mức tiêu thụ 179,7 triệu bao. Khoảng hụt 10 triệu bao này sẽ tạo áp lực vô hình kéo giá cà phê đi xuống. Thực tế tại Tây Nguyên những ngày giữa tháng 8 đã minh chứng cho điều này là: Giá cà phê nhân xô sau khi chạm mốc 99.000 đồng/kg đã nhanh chóng quay đầu giảm về quanh mức 94.000 đồng/kg.

Thị trường giao dịch kỳ hạn cũng đang bộc lộ sự thận trọng. Đối với niên vụ mới bắt đầu thu hoạch từ tháng 10 tới, những lo ngại về El Nino gây khô hạn cục bộ hay mưa lớn làm tăng nguy cơ sâu bệnh tại Lâm Đồng, Gia Lai đang khiến thị trường khó đoán định. Hệ quả là, các thương nhân quốc tế khi chốt hợp đồng giao xa (tháng 12) ở mức giá 90.000 - 93.000 đồng/kg hiện bắt buộc yêu cầu nông dân và đại lý phải đặt cọc 10-20% nhằm chống "bẻ kèo" nếu giá vọt lên cao.

Nhìn lại toàn cảnh, xuất khẩu cà phê nửa cuối năm 2026 đang đứng trước ngã rẽ của hai xu hướng trái chiều. Lượng cầu tăng mạnh nhưng giá đối mặt sức ép giảm. Để cán đích 9 tỷ USD, bài toán của cà phê Việt Nam giờ đây không chỉ là đếm số lượng container xuất bến, mà là năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn xanh, tính minh bạch và hàm lượng chế biến trong từng hạt cà phê.

Nguồn: Bình Minh, Thời báo Ngân hàng