Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 7 đạt 1,12 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay và lần đầu tiên vượt mốc 1 tỷ USD trong một tháng. Kết quả này không chỉ phản ánh tăng trưởng của ngành, mà còn cho thấy sự chuyển dịch trong cơ cấu xuất khẩu theo hướng gia tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến.

Theo các chuyên gia, nếu trước đây xuất khẩu rau quả phụ thuộc nhiều vào sản phẩm tươi, thì xu hướng hiện nay đang chuyển dần sang những mặt hàng có giá trị gia tăng cao hơn. Sự thay đổi này khá rõ tại các thị trường có yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật như Liên minh châu Âu (EU). Đồng thời sự thay đổi này cũng cho thấy tín hiệu tích cực từ doanh nghiệp Việt Nam khi đang từng bước nâng cao chuỗi giá trị thay vì chỉ tập trung mở rộng sản lượng xuất khẩu.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, tính trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả sang EU đạt khoảng 214,4 triệu USD, tăng 31,8% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 6, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này tăng 37,9%. Mức tăng cho thấy nhu cầu rau quả Việt Nam tại châu Âu đang được cải thiện, đồng thời tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp có năng lực đáp ứng tiêu chuẩn cao.

Đáng chú ý, sản phẩm chế biến hiện chiếm khoảng 30,85% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam, tỷ lệ này tại EU đã lên tới gần 2/3. Điều này cho thấy chế biến sâu đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận các thị trường có giá trị cao và yêu cầu ổn định về chất lượng.

Thực tế cho thấy, các sản phẩm chế biến như rau quả đông lạnh, sấy khô, nghiền, puree và nước ép có lợi thế về thời gian bảo quản và khả năng vận chuyển đường dài. Đây là yếu tố quan trọng để sản phẩm đáp ứng tốt những thị trường cách xa Việt Nam, đồng thời giúp doanh nghiệp giảm áp lực logistics, hạn chế rủi ro trong quá trình vận chuyển và chủ động hơn về thời gian cung ứng.

Việt Nam hiện có nhiều mặt hàng chế biến đang ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu tích cực như chanh leo chế biến tăng 37,5% so với cùng kỳ; khoai tây tăng 100,7%; thanh long chế biến tăng 50,1%. Kết quả này cho thấy dư địa của nhóm hàng chế biến lớn, nhất là khi doanh nghiệp tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của từng thị trường.

Riêng tại thị trường Đức, một trong những thị trường lớn của EU, giá trị nhập khẩu rau quả chế biến từ Việt Nam trong 5 tháng đầu năm đạt 28,24 triệu euro, tăng tới 126%. Đây là mức tăng cao cho thấy có thêm nhiều cơ hội để sản phẩm chế biến của Việt Nam ngày càng thâm nhập sâu vào thị trường châu Âu. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cơ hội này chỉ có thể được duy trì nếu doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Một trong những lợi ích quan trọng của chế biến sâu phải kể tới đó là hiệu quả trong giảm tổn thất sau thu hoạch. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, tỷ lệ tổn thất rau quả tại Việt Nam hiện vẫn ở mức 30-40%, cao hơn đáng kể so với khoảng 10-15% tại Thái Lan. Do đó việc các doanh nghiệp tiếp tục đầu tư cho công nghệ bảo quản và chế biến không chỉ tạo thêm sản phẩm xuất khẩu mà còn giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu, giảm lượng sản phẩm bị loại bỏ và nâng hiệu quả sản xuất.

Tuy nhiên, để mở rộng xuất khẩu rau quả thông qua chế biến sâu cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với vùng nguyên liệu và toàn bộ chuỗi sản xuất. Trong đó, các tiêu chuẩn về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì thị trường.

Trong bối cảnh đó, việc phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, đồng thời đầu tư công nghệ bảo quản và chế biến sẽ quyết định khả năng chuyển từ tăng trưởng về lượng sang tăng trưởng về chất. Và chỉ khi nguyên liệu được kiểm soát tốt, công nghệ chế biến được nâng cấp khi đó doanh nghiệp mới có thể chủ động phát triển sản phẩm phù hợp với từng phân khúc, giảm rủi ro phụ thuộc vào một số mặt hàng tươi và nâng sức cạnh tranh.

Có thể thấy, xuất khẩu rau quả lần đầu vượt mốc 1 tỷ USD trong một tháng không chỉ là dấu mốc về kim ngạch, mà còn cho thấy cơ hội nâng cao và mở rộng chuỗi giá trị. Hơn nữa thị trường quốc tế đang ngày càng ưu tiên sản phẩm an toàn, tiện lợi, có thời hạn bảo quản dài và đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt, việc phát triển chế biến sâu sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục mở dư địa xuất khẩu rau quả, nâng giá trị sản phẩm, giảm phụ thuộc vào hàng tươi, hạn chế tổn thất sau thu hoạch và khai thác hiệu quả hơn nguồn nguyên liệu trong nước,

Nguồn: Trang Nguyễn, Tạp chí Kinh tế - Tài chính