Triển vọng xuất khẩu thủy sản Việt Nam cả năm vẫn có thể vượt mốc 12 tỷ USD, song những tín hiệu mới cho thấy đà tăng trưởng đang chậm lại. Đặc biệt, tác động từ việc Mỹ áp thuế Section 301 ở mức 12,5% đối với thủy sản Việt Nam được dự báo sẽ bộc lộ rõ hơn từ tháng 8 và quý IV, gây thêm sức ép lên nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực.

Tăng trưởng chậm lại khi nhiều thị trường suy giảm

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 7/2026 đạt gần 1,02 tỷ USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 7 tháng đầu năm, kim ngạch đạt gần 6,78 tỷ USD, tăng 11,5%.

Việc duy trì kim ngạch trên 1 tỷ USD trong tháng 7 tiếp tục củng cố triển vọng xuất khẩu thủy sản cả năm có thể vượt mốc 12 tỷ USD. Tuy nhiên, số liệu mới cũng cho thấy giai đoạn tăng trưởng thuận lợi nhất có thể đã đi qua khi mức tăng chung chỉ còn 4,8%; xuất khẩu cá tra giảm 6,1%; cá ngừ gần như không tăng, trong khi xuất khẩu sang EU, Hàn Quốc và Trung Đông đều giảm hai con số.

Đáng chú ý, từ ngày 24/7, hàng thủy sản Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ bắt đầu chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5%. Do độ trễ của hợp đồng và thời gian vận chuyển, tác động của chính sách này chưa phản ánh đầy đủ trong số liệu tháng 7, nhưng sẽ thể hiện rõ hơn từ tháng 8 và quý IV/2026.

Trong các mặt hàng chủ lực, xuất khẩu tôm tháng 7 đạt hơn 428 triệu USD, tăng 4,5%; lũy kế 7 tháng đạt gần 2,78 tỷ USD, tăng 12,6% và chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản.

Tuy nhiên, mức tăng trong tháng 7 thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng của cả giai đoạn 7 tháng đầu năm, cho thấy xuất khẩu tôm vẫn tăng, nhưng không còn duy trì đà tăng cao như đầu năm. Một phần động lực hiện nay đến từ tôm hùm xuất khẩu sang Trung Quốc, trong khi tôm chân trắng và tôm sú đang chịu sự cạnh tranh gay gắt hơn tại Mỹ, EU và Nhật Bản.

Theo VASEP, áp lực lớn nhất đến từ Ecuador khi nước này tiếp tục gia tăng nguồn cung không chỉ đối với tôm nguyên đầu mà còn cả tôm bỏ đầu, bóc vỏ và các sản phẩm chế biến. Ecuador đang chuyển từ vị trí nhà cung cấp nguyên liệu giá thấp sang cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp châu Á trong phân khúc giá trị gia tăng.

Tại thị trường Mỹ, Việt Nam cũng gặp bất lợi về thuế khi phải chịu mức thuế Section 301 là 12,5%, trong khi Ecuador, Ấn Độ, Indonesia và một số đối thủ khác chỉ chịu mức 10%.

Mức chênh lệch 2,5 điểm phần trăm tuy không lớn nhưng sẽ ảnh hưởng đáng kể đến các hợp đồng tôm đông lạnh có biên lợi nhuận thấp. Thuế mới còn được cộng với thuế MFN cùng các nghĩa vụ chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp tùy từng trường hợp. Điều này tạo cơ sở để các nhà nhập khẩu Mỹ yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam giảm giá, chia sẻ chi phí thuế hoặc rút ngắn thời hạn hợp đồng

Theo đó, triển vọng xuất khẩu tôm trong những tháng cuối năm sẽ phụ thuộc vào sức mua của Trung Quốc đối với tôm hùm, khả năng giữ đơn hàng chế biến sâu tại Nhật Bản và EU, cũng như mức độ chuyển dịch đơn hàng của Mỹ sang Ecuador, Ấn Độ hoặc Indonesia.

Cá tra còn cơ hội, cá ngừ chịu nhiều sức ép

Phân tích các mặt hàng, bà Lê Hằng cho rằng, đối với cá tra, kim ngạch xuất khẩu tháng 7 đạt gần 184 triệu USD, giảm 6,1%, song lũy kế 7 tháng vẫn đạt gần 1,3 tỷ USD, tăng 8,8%.

Sự sụt giảm trong tháng phản ánh việc các thị trường lớn điều chỉnh sau giai đoạn mua khá tích cực trong nửa đầu năm. Trung Quốc giảm mua một số quy cách cá lớn, trong khi xuất khẩu sang Mỹ chưa phục hồi rõ. Giá cá nguyên liệu trong nước cũng phân hóa theo kích cỡ khi cá cỡ vừa phục vụ sản xuất phi lê cho EU tiêu thụ tốt hơn cá lớn dành cho thị trường Trung Quốc.

Dù vậy, cá tra vẫn có cơ hội tại thị trường cá thịt trắng khi giá cá tuyết Đại Tây Dương, haddock và cá minh thái duy trì ở mức cao do hạn ngạch thấp, chi phí khai thác tăng và nguồn cung từ Nga còn nhiều bất ổn. Điều này khiến các nhà chế biến châu Âu cân nhắc sử dụng thêm cá tra và cá rô phi.

Trong quý IV, mặt hàng này có thể phục hồi nếu doanh nghiệp chốt được các hợp đồng thay thế cho mùa tiêu thụ cuối năm, đồng thời mở rộng sản phẩm cắt phần, tẩm bột và chế biến sẵn.

Trong khi đó, xuất khẩu cá ngừ tiếp tục gặp nhiều khó khăn khi tháng 7 chỉ đạt hơn 69 triệu USD, giảm nhẹ 0,1%; lũy kế 7 tháng đạt gần 524 triệu USD, giảm 1,4%.

Theo VASEP, mức tăng mạnh của tháng 6 chủ yếu mang tính thời điểm do nhiều lô hàng được giao sớm trước khi chính sách thuế mới của Hoa Kỳ có hiệu lực. Bên cạnh thuế Section 301, cá ngừ còn chịu tác động từ các quy định MMPA và yêu cầu Chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu, khiến doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu, tàu khai thác, vùng biển và hồ sơ nhập khẩu.

Chính sách thuế quan mới sẽ dẫn tới 3 hệ quả chính gồm các hợp đồng mới với Hoa Kỳ phải đàm phán lại; Việt Nam bất lợi hơn so với các đối thủ chịu mức thuế thấp hơn; đồng thời thuế Section 301và các loại thuế khác, khiến quyết định mua hàng ngày càng phụ thuộc vào từng doanh nghiệp và từng mã hàng.

Theo VASEP, việc Việt Nam đã ban hành quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, có hiệu lực từ đầu tháng 9/2026, là cơ sở để tiếp tục trao đổi với Mỹ. Tuy nhiên, trong ngắn hạn chưa có thông tin chính thức cho thấy mức thuế 12,5% sẽ được điều chỉnh.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính