Đề xuất bãi bỏ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo trong dự thảo nghị quyết của Chính phủ đang tạo nhiều tranh luận. Lo ngại phổ biến là mở cửa sẽ làm suy yếu quản lý, ảnh hưởng an ninh lương thực. Tuy nhiên, điều cần nhìn nhận là: Những rào cản hiện hành liệu còn phù hợp với thực tế thị trường và mục tiêu nâng tầm hạt gạo Việt Nam?

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp muốn xuất khẩu gạo phải đáp ứng điều kiện về kho chứa, cơ sở xay xát. Mục tiêu ban đầu là sàng lọc năng lực, hạn chế đầu cơ, bảo đảm ổn định thị trường. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những điều kiện ấy chủ yếu đo quy mô tài sản, chứ không đo chất lượng hạt gạo hay năng lực cạnh tranh quốc tế. Cũng chính các quy định trên vô tình hạn chế cơ hội của doanh nghiệp. Muốn xuất khẩu, họ phải qua trung gian, mất lợi nhuận và thương hiệu. Đây cũng là một trong những lý do gạo xuất khẩu chủ yếu có giá thấp; nông dân và doanh nghiệp Việt Nam vẫn khó làm giàu từ hạt lúa, dù luôn nằm trong nhóm quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới.

Thái Lan đã phát triển hơn 200 thương hiệu gạo nhờ cơ chế gia nhập thị trường thông thoáng, còn Campuchia sau tự do hóa xuất khẩu đã nhiều lần có gạo đoạt giải quốc tế. Điều đó cho thấy năng lực cạnh tranh không nằm ở kho bãi mà ở chất lượng và thương hiệu sản phẩm. Thế giới hôm nay không chỉ mua “gạo số lượng lớn”, khách hàng quốc tế quan tâm nhiều hơn đến tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, khả năng truy xuất nguồn gốc và uy tín giao hàng.

Vì vậy, muốn gạo Việt Nam vươn xa hơn, thay vì kiểm soát bằng điều kiện gia nhập, Nhà nước cần chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu và dòng vốn, đồng thời giữ quyền điều tiết khi an ninh lương thực bị đe dọa. Đó mới là cách quản lý phù hợp với nền nông nghiệp hiện đại.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân