Giá nguyên liệu tăng, tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe và yêu cầu logistics liên tục thay đổi đang khiến bao bì trở thành yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của nông sản Việt. Từ một khoản chi phí hỗ trợ, bao bì đang dần trở thành biến số quyết định việc giữ hay mất đơn hàng xuất khẩu.

Bà Kim Thu, chuyên gia thị trường tôm của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), nhận định biến động giá bao bì nhựa cũng được coi như một rủi ro chi phí đầu vào của ngành thủy sản trong nửa cuối năm 2026. Đây không chỉ là vấn đề của riêng ngành nhựa, mà đã lan sang các ngành sử dụng nhiều bao bì, đặc biệt là thực phẩm đông lạnh và thủy sản xuất khẩu (XK).

Chi phí tăng, bài toán khó cắt giảm

Như chia sẻ từ bà Thu, một số doanh nghiệp (DN) phản ánh giá bao bì dùng trong chế biến thủy sản đã tăng rõ trong khoảng 3 tháng gần đây. Có DN cho biết giá tăng khoảng 25–30% tùy nhà cung cấp; có DN ghi nhận mức tăng 30–50%.

Vị chuyên gia thị trường tôm của Vasep dẫn lời một số DN cho rằng chi phí bao bì có thể chiếm khoảng 3–6% tổng giá thành sản phẩm tùy loại đóng gói. Mức độ tác động cũng khác nhau giữa hàng đông lạnh đóng thùng lớn, hàng hút chân không, hàng chia túi nhỏ, hàng giá trị gia tăng và hàng bán lẻ.    

“Tác động rõ hơn ở các sản phẩm chế biến sâu. Hàng giá trị gia tăng, hàng đóng gói nhỏ, hàng hút chân không, hàng bán vào siêu thị thường sử dụng nhiều lớp bao bì, yêu cầu in ấn, nhãn mác và quy cách riêng theo từng khách hàng. Ngược lại, hàng đóng dạng lớn có thể tiết giảm bao bì hơn, nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp với nhu cầu tiêu thụ tại thị trường nhập khẩu”, bà Kim Thu nói.

Đối với thủy sản XK, bao bì còn gắn trực tiếp với quy trình bảo quản sản phẩm. Các loại túi PE, màng ghép, túi hút chân không, bao bì in nhãn hay vật liệu lót thùng đều là một phần của hệ thống đảm bảo chất lượng.

Không chỉ chịu áp lực chi phí từ giá bao bì, DN xuất khẩu thủy sản còn phải thích ứng với xu hướng nâng chuẩn ngày càng khắt khe tại các thị trường lớn. Bà Trần Thụy Quế Phương, Phó tổng thư ký Vasep, cho biết Hoa Kỳ và EU đang siết chặt truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu và tiêu chuẩn xanh. Điều này khiến DN không chỉ cạnh tranh bằng sản phẩm, mà còn bằng toàn bộ hệ thống vận hành phía sau, trong đó bao bì đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Từ góc nhìn chuỗi cung ứng rộng hơn, bao bì không dừng lại ở yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn thị trường mà còn tác động trực tiếp đến chi phí logistics và phương thức vận chuyển của DN.

Trong hành trình đưa nông sản Việt Nam ra thị trường quốc tế, đặc biệt là Hoa Kỳ, bà Nguyễn Thị Tú Uyên, Chủ tịch CMU Logistics, nhấn mạnh vai trò quan trọng của quy cách đóng gói. Đáng chú ý, lựa chọn giải pháp bao bì phù hợp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc DN sử dụng vận tải hàng không hay đường biển, từ đó tác động lớn đến chi phí và lợi nhuận.

Ở khía cạnh logistics, xét từ góc độ DN sản xuất, ông Trần Minh Vũ, Tổng giám đốc CTCP Bao bì Nhựa TKT Việt Nam, nhận định vai trò của bao bì trong chuỗi cung ứng hiện đại đã thay đổi đáng kể.

Theo ông Vũ, bao bì mềm không chỉ có chức năng bảo vệ sản phẩm. Nó còn giúp kéo dài thời gian bảo quản, đồng thời hỗ trợ kiểm soát chất lượng trong quá trình vận chuyển. Quan trọng hơn, giải pháp bao bì phù hợp có thể giúp DN tối ưu chi phí logistics và nâng hiệu quả toàn chuỗi cung ứng.

Thực tế cho thấy, trong nhiều trường hợp, chất lượng bao bì quyết định trực tiếp khả năng vận chuyển hàng hóa trên những hành trình dài mà vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm. Điều này đặc biệt quan trọng với nhóm nông sản và thực phẩm có thời hạn bảo quản ngắn.

Đầu tư đúng cho khâu đóng gói

Trước xu hướng tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe, ông Đặng Vũ Thành, Phó chủ tịch Hiệp hội DN dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), nhấn mạnh bao bì đang trở thành “điều kiện bắt buộc” thay vì lợi thế cạnh tranh.

Áp lực từ các tiêu chuẩn nêu trên không chỉ tác động đến DN xuất khẩu nông sản. Nó còn kéo theo yêu cầu cao hơn đối với ngành bao bì, qua đó tạo sức ép trực tiếp lên chi phí sản xuất.

Song song với diễn biến này, thị trường bao bì nhựa trong nước cũng ghi nhận nhiều biến động khi giá nguyên liệu có thời điểm tăng mạnh trong các tháng gần đây. Giai đoạn cao điểm tháng 3 và đầu tháng 4, giá một số loại nguyên liệu đã tăng từ khoảng 25.000 đồng/kg lên trên 40.000 đồng/kg. Dù hiện nay đã hạ nhiệt, mặt bằng giá vẫn cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước đó.

Tương tự bao bì nhựa thì bao bì giấy cũng đối mặt nhiều sức ép trong năm nay. Giá giấy cuộn và giấy phế liệu nhập khẩu biến động mạnh khiến DN khó xây dựng kế hoạch giá dài hạn. Chưa kể, yêu cầu của khách hàng ngày càng cao về chất lượng in, thiết kế riêng và tốc độ giao hàng. Điều này buộc DN phải đầu tư thêm vào công nghệ và tự động hóa. Đối với khối DN vừa và nhỏ, đây là thách thức không nhỏ khi nguồn lực đầu tư còn hạn chế.

Trở lại vấn đề áp lực chi phí bao bì của ngành thủy sản ngày càng gia tăng, bà Kim Thu đề xuất DN xuất khẩu cần được hỗ trợ tốt hơn. Trong đó, cần tăng cường thông tin cảnh báo sớm và tạo thuận lợi trong nhập khẩu vật tư phục vụ sản xuất XK.

Bà Thu chỉ rõ áp lực này có cơ sở từ thực tế ngành nhựa Việt Nam hiện phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu, ước khoảng trên 70%, trong khi hạt nhựa cũng chiếm tỷ trọng đáng kể trong chi phí sản xuất. Vì vậy, khi giá dầu, hạt nhựa và logistics quốc tế biến động, mặt bằng giá nguyên liệu trong nước thường bị tác động nhanh, kéo theo chi phí sản xuất bao bì tăng.

Trước áp lực chi phí đầu vào biến động liên tục, giới chuyên gia cho rằng không thể cắt giảm bao bì bằng mọi giá. DN cần chuyển từ tư duy tiết kiệm chi phí sang tối ưu giá trị, thông qua đầu tư vật liệu, thiết kế và công nghệ đóng gói để giảm hao hụt, kéo dài bảo quản và nâng giá trị thương mại sản phẩm.

Mặt khác, DN xuất khẩu nông sản nên chủ động làm việc với nhà cung cấp bao bì để xây dựng kế hoạch cung ứng dài hạn, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và giảm rủi ro từ biến động giá đầu vào.

Giữa xu hướng XK ngày càng bị chi phối bởi tiêu chuẩn và yêu cầu vận hành, “cơn sóng ngầm” bao bì trở thành biến số mới tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường và giữ đơn hàng. Xa hơn, nó đang định hình lại cách nông sản Việt nâng giá trị trên thị trường quốc tế.

Nguồn: VnBusiness