Vòng đàm phán lần thứ 12 Hiệp định đối tác xuyênThái Bình Dương (TPP) diễn ra tại Dallas, Texas (Hoa Kì) giữa tháng 5 vừa quađược giới quan sát đặc biệt chú ý khi khái niệm "chuẩn mực kép" đượctrình làng, gây ra nhiều tranh cãi, và "hứa hẹn" sẽ mang đến nhiềuthách thức cho phía Việt Nam, đặc biệt là ngành may mặc và da giày.

"Chuẩn mực kép" như cách gọi của một nhà báo thương mại kỳ cựuGreg Rushford hàm ý cách hành xử nước đôi của Mỹ, chính xác hơn là chính quyền Obamatrên bàn đàm phán. Một mặt Mỹ kêu gọi các nước đàm phán TPP phải đẩy mạnh tự dohóa thương mại, tháo bỏ các hàng rào bảo hộ mậu dịch, cắt giảm và tiến tới xóabỏ các loại thuế và hàng rào phi thuế. Từ phía Mỹ tự do thương mại thông quaTPP chính là động cơ thúc đẩy tối đa lợi ích các nước tham gia, qua đó như lờiđương kim tổng thống Obama xây dựng "khuôn mẫu không chỉ cho khu vực châuÁ-Thái Bình Dương mà cho cả các hiệp định mậu dịch trong tương lai."

Mặt khác Mỹ vẫn không sẵn sàng trong việc dỡ bỏ bảo hộ một số ngành sản xuấttrong nước. Hoa Kì là đối tác lớn nhất trong TPP và là động lực chính thúc đẩyTPP vì vậy những điều kiện mà nước này đặt ra trong các vòng đàm phán có ảnhhưởng lớn đến các thành viên, đặc biệt là Việt Nam, một nước đang phát triển vàchưa được Hoa Kỳ công nhận là nền kinh tế thị trường.

Cụ thể, đối với Việt Nam, Nhà Trắng thúc ép Hà Nội có những đồng thuận vớinhững điều kiện, quy định mới nhằm cải tổ các công ty quốc doanh kém hiệu quả(chiếm 38% nền kinh tế VN) theo quy luật thị trường. Tuy vậy, các nhà đàm phánthương mại Hoa Kì kịch liệt phản đối việc tự do hóa ngành may mặc và da giày-một đòi hỏi của Hà Nội để đổi lại việc cải cách các tập đoàn quốc doanh. Việt Nam hiện lànước xuất khẩu hàng may mặc lớn thứ hai vào Hoa Kỳ, với mức thuế phải chịu là18% - 36%.

Trong đàm phán TPP, nội bộ Hoa Kì tồn tại hai phe với hai lập trường đốichọi nhau. Một bên là các tập đoàn lớn Boeing, General Electric, Intel,Microsoft, New York Life, Citi và Federal Express ủng hộ "hiệp định củathế kỉ XXI". Một bên là các công ty may mặc và da giày phản đối TPP vớiviệc dỡ bỏ bảo hộ mậu dịch, tự do hóa. Hiện thời, phe thứ hai đang rất có lợithế vì tổng thống Obama phải "chịu ơn" những tổ chức hậu thuẫn chongành may mặc vốn ủng hộ ông trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2008. Các tổ chứcnày đã thuyết phục Nhà Trắng rằng tất cả các đối tác TPP phải đồng ý với nguyêntắc xuất xứ tính từ sợi trở đi (yarn-forward) đối với quần áo và giày dép cácnước này xuất khẩu. Tức là các nước ký TPP sẽ chỉ được nhượng bộ thuế quan đốivới hàng xuất khẩu của họ sang Hoa Kỳ nếu họ mua sợi và vải từ các nước thànhviên TPP. Hiện tại, nguyên liệu cho ngành xuất khẩu may mặc của Việt Nam chủ yếunhập từ Trung Quốc (nước không là thành viên TPP).

Có thể thấy, khi tham gia đàm phán TPP, Việt Nam, một nước đang phát triển, kháchật vật trong việc thương thuyết để bảo vệ những lợi ích của mình. Các mặthàng Việt Namxuất khẩu chủ yếu sang Hoa Kì là đồ gỗ, thủy sản chưa chế biến, da giày, cácsản phẩm của ngành dệt may. Hàng thủy sản chưa chế biến hay đồ gỗ thực tế đãđang được hưởng mức thuế suất gần bằng 0 khi xuất sang Mỹ, vì vậy có TPP haykhông cũng không quan trọng. Đối với những mặt hàng khác, nhất là dệt may, dagiày, cơ hội tăng xuất khẩu với giá cạnh tranh là rất lớn, nhưng sự tồn tại củanhững rào cản dưới dạng quy định kỹ thuật, vệ sinh dịch tễ hay kiện phòng vệthương mại có thể sẽ làm cho việc giảm thuế quan không còn hiệu quả. Khó khăncơ bản là Hoa Kì chưa công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường (theo chuẩncủa Hoa Kì) nên nước này vẫn còn áp dụng những hàng rào kĩ thuật nghiêm ngặtvới quy chế kinh tế phi thị trường lên hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Thêm nữa, do cuộc bầu cử tổng thống Mỹ đang đến gần, ông Obama không thể xemnhẹ sự ủng hộ của các nhóm lợi ích dành cho mình, trong đó có Hội đồng Quốc giacác Tổ chức Dệt may. Vì thế sự tháo gỡ những rào cản thương mại, trước tiênphải là sự tháo gỡ về những rào cản chính trị. Trong khi đó, đảng Cộng Hòa -pheluôn cổ xúy và nhiệt tình với các chính sách tự do thương mại, đặc biệt là TPP-sẽ tận dụng thời cơ này để thúc đẩy bảo vệ quyền lợi cho lợi ích các nhóm màmình đại diện, mà chủ yếu là đến từ các tập đoàn. Và như thế tuy không gây khóchịu cho Việt Nambằng các hàng rào bảo hộ từ các mặt hàng may mặc, gia dày nhưng sẽ tạo sức épmạnh trong việc tạo điều kiện cho phía Mỹ xâm nhập mạnh hơn vào các thị trườngđang còn được Nhà nước che chắn ở nước ta.

Có vẻ như, đối với nước Mỹ hiện nay mọi thứ thường không ổn định và đang vàobuổi giao thời. Đợi đến sau bầu cử, chính sách thương mại Hoa Kì sẽ rõ rànghơn, khi đó các nước tham gia đàm phán TPP sẽ có những cơ sở chắc chắn hơn đểđịnh ra những hướng đi và cách tiếp cận mới.

Nguồn: Tuần Việt Nam