Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản muốn đạt 100 tỷ USD cần đột phá thể chế, chuyển đổi số và nâng cao giá trị gia tăng. Đây là nền tảng quan trọng mở đường cho tăng trưởng bền vững và nâng cao sức cạnh tranh nông sản Việt.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, bảo hộ thương mại gia tăng và các thị trường nhập khẩu liên tục siết chặt tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển xanh và phát thải thấp, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ. Đây không chỉ là ngành mang lại nguồn thu ngoại tệ lớn mà còn được xác định là động lực quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Chính phủ đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD trước năm 2030, thậm chí có thể hoàn thành vào năm 2027 nếu tận dụng tốt lợi thế và triển khai đồng bộ các giải pháp đột phá. Theo các chuyên gia, đây là mục tiêu đầy thách thức nhưng hoàn toàn khả thi khi Việt Nam vẫn còn dư địa lớn về sản xuất, thị trường và các hiệp định thương mại tự do.

Để hiện thực hóa mục tiêu, ngành nông nghiệp cần tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài như sản xuất còn nhỏ lẻ, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, năng lực kiểm dịch, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc còn hạn chế. Đặc biệt, việc duy trì mô hình tăng trưởng dựa vào sản lượng sẽ khó tạo ra bước nhảy vọt trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Chuyên gia kinh tế Đặng Kim Sơn cho rằng, xuất khẩu nông sản Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ nhưng muốn bứt phá cần chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy chất lượng, giá trị gia tăng và thương hiệu làm trọng tâm. Việt Nam không chỉ bán nông sản mà phải bán sự tin cậy, tiêu chuẩn và câu chuyện của sản phẩm thông qua chuỗi giá trị liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Thực tế, năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt trên 70 tỷ USD; 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 35,88 tỷ USD. Để cán mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, kim ngạch xuất khẩu cần duy trì tốc độ tăng trên 15% mỗi năm trong điều kiện chi phí logistics tăng cao và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe. Điều này đòi hỏi những cải cách mạnh mẽ về thể chế, môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, chuyển đổi số sẽ là chìa khóa tạo đột phá. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu xuyên suốt từ vùng trồng, nhật ký sản xuất, cơ sở đóng gói, chế biến đến hồ sơ xuất khẩu sẽ bảo đảm truy xuất nguồn gốc minh bạch và đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu. Mô hình truy xuất nguồn gốc đối với sầu riêng với hệ thống định danh cho từng quả, từng thùng hàng và từng container xuất khẩu đã cho thấy hiệu quả trong rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề xuất cần xây dựng cơ chế điều phối liên ngành ở cấp Chính phủ nhằm kết nối hiệu quả toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, logistics đến xuất khẩu, đồng thời kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong quá trình thực thi chính sách.

Để mở đường cho xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD, Việt Nam cần đồng thời đột phá về thể chế, chuyển đổi số, phát triển chuỗi giá trị và nâng cao chất lượng sản phẩm. Khi những giải pháp này được triển khai đồng bộ, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sẽ tiếp tục giữ vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng, góp phần nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính