Điểm sáng xuất siêu nông sản tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế khi duy trì tăng trưởng tích cực, góp phần cải thiện cán cân thương mại và nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Nông, lâm, thủy sản tạo mức xuất siêu cao

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn do xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại và những yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn xanh, nông, lâm, thủy sản vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định và tạo mức xuất siêu cao. Không chỉ góp phần cân bằng cán cân thương mại quốc gia, kết quả này còn phản ánh năng lực thích ứng ngày càng tốt của ngành nông nghiệp trước những biến động của thị trường thế giới.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 29,82 tỷ USD, tăng 6,1% so với cùng kỳ năm 2025; trong khi kim ngạch nhập khẩu đạt hơn 22 tỷ USD, đưa toàn ngành đạt mức xuất siêu 7,54 tỷ USD. Đây tiếp tục là một trong những ngành tạo thặng dư thương mại lớn nhất của nền kinh tế, đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng chung và ổn định kinh tế vĩ mô.

Điều đáng chú ý, kết quả này được tạo ra trong bối cảnh nhiều ngành hàng xuất khẩu khác đang chịu áp lực từ nhu cầu tiêu dùng suy giảm và sự gia tăng của các rào cản kỹ thuật. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vẫn là “điểm sáng” của nền kinh tế, cho thấy khả năng thích ứng và sức chống chịu ngày càng được nâng cao của ngành nông nghiệp.

Đằng sau con số xuất siêu ấn tượng là quá trình tái cơ cấu sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Những năm gần đây, ngành Nông nghiệp không còn đặt mục tiêu tăng trưởng dựa chủ yếu vào sản lượng mà chuyển mạnh sang phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, mở rộng chế biến sâu, tăng cường truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật của các thị trường nhập khẩu. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, UKVFTA và RCEP nhằm mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh.

Ở từng nhóm ngành hàng, nhiều lĩnh vực tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nhóm nông sản đạt khoảng 16,38 tỷ USD, tăng 6,1%; lâm sản đạt 7,65 tỷ USD, tăng 4,5%; thủy sản đạt 4,65 tỷ USD, tăng 10,6%; riêng sản phẩm chăn nuôi tăng tới 43,2% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy cơ cấu xuất khẩu ngày càng đa dạng, không còn phụ thuộc vào một vài mặt hàng truyền thống như trước.

Thị trường xuất khẩu cũng đang được mở rộng theo hướng cân bằng hơn. Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất với khoảng 20,5% tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản và tăng 28,4% so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, xuất khẩu sang Liên minh châu Âu tăng 4,2%, Nhật Bản tăng 3,5%, trong khi Hoa Kỳ vẫn duy trì quy mô nhập khẩu lớn. Việc nhiều thị trường cùng tăng trưởng cho thấy nông sản Việt Nam đang từng bước giảm phụ thuộc vào một khu vực, đồng thời tận dụng tốt hơn các cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế.

Không chỉ tăng quy mô, chất lượng tăng trưởng của xuất khẩu nông sản cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu đến từ giá thành thấp và nguồn cung dồi dào thì hiện nay giá trị xuất khẩu ngày càng được nâng lên nhờ đầu tư vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển sản xuất theo các tiêu chuẩn xanh. Đây là xu hướng tất yếu khi người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến chất lượng, tính bền vững và khả năng truy xuất nguồn gốc của sản phẩm.

Chuyển đổi số cũng đang trở thành động lực mới giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến giữa tháng 6/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản đã quản lý hơn 18.500 sản phẩm, 919 lô hàng, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp tại 26 tỉnh, thành phố. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất không chỉ giúp minh bạch thông tin sản phẩm còn tạo điều kiện để doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.

Tuy nhiên, duy trì xuất siêu trong dài hạn sẽ không dễ dàng khi thương mại nông sản toàn cầu đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới. Các quy định liên quan đến phát thải carbon, chống mất rừng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững đang trở thành điều kiện bắt buộc tại nhiều thị trường lớn. Cùng với đó là áp lực từ chi phí logistics, biến động tỷ giá và sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt từ các quốc gia xuất khẩu nông sản trong khu vực.

Đưa tốc độ tăng trưởng toàn ngành đạt từ 3,7 - 4%

Để giữ vững đà tăng trưởng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tiếp tục hoàn thiện thể chế, mở rộng thị trường, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn và nâng cao chất lượng chế biến. Mục tiêu năm 2026 là đưa tốc độ tăng trưởng toàn ngành đạt từ 3,7 - 4% và kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 73-74 tỷ USD.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, lợi thế của nông sản Việt Nam sẽ không còn nằm ở sản lượng mà ở khả năng tạo ra giá trị gia tăng, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và xây dựng thương hiệu quốc gia. Muốn vậy, cần tiếp tục đẩy mạnh liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; đầu tư vào công nghệ chế biến, logistics và chuyển đổi số; đồng thời khai thác hiệu quả hơn các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường xuất khẩu.

Điểm sáng xuất siêu nông sản không chỉ phản ánh kết quả tích cực của hoạt động thương mại mà còn là minh chứng cho hiệu quả của quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Với nền tảng từ chính sách, doanh nghiệp ngày càng chủ động và quá trình nâng cao chất lượng sản phẩm, điểm sáng xuất siêu nông sản được kỳ vọng sẽ tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao vị thế nông sản Việt Nam và tạo dư địa cho phát triển bền vững trong những năm tới.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính