Từ cuối năm 2026, hàng hóa nhập khẩu vào Liên minh châu Âu (EU) sẽ phải có mã định danh sản phẩm (Product Identifier - PID) trên tờ khai hải quan. Đây là bước đi mới trong chiến lược số hóa hải quan và tăng cường truy xuất nguồn gốc của EU, dự báo sẽ tác động trực tiếp đến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã trao đổi với ông Dương Tiến Dũng, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp nhỏ và vừa châu Á (ASBF) tại Việt Nam, để làm rõ lộ trình triển khai cũng như những việc doanh nghiệp cần chuẩn bị ngay từ bây giờ.

Phóng viên: EU vừa ban hành hướng dẫn kỹ thuật về việc áp dụng bắt buộc PID. Vì sao quy định này lại đượcEU triển khai theo 2 giai đoạn, thưa ông?

Ông Dương Tiến Dũng: Trong lộ trình số hóa quản lý hải quan và xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, EU vừa ban hành hướng dẫn kỹ thuật về việc áp dụng bắt buộc PID, nhằm lưu ý cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu trong nước sớm chuẩn bị thích ứng.

Theo đó, từ ngày 1/11/2026, mã PID sẽ trở thành chứng từ điện tử bắt buộc trên mọi tờ khai hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu vào EU.

Trước đó, từ ngày 1/7/2026, doanh nghiệp được phép khai báo tự nguyện nhằm làm quen với hệ thống và chuẩn hóa dữ liệu.

Việc chia thành hai giai đoạn cho thấy EU muốn tạo khoảng thời gian chuyển tiếp để doanh nghiệp thích nghi.

Như vậy, từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/10/2026, doanh nghiệp có thể thử nghiệm quy trình khai báo, đánh giá khả năng vận hành của hệ thống, đồng thời phối hợp với đối tác nhập khẩu để chuẩn hóa dữ liệu và xử lý các vấn đề kỹ thuật trước khi quy định chính thức có hiệu lực.

Phóng viên: Theo ông, mã PID sẽ thay đổi hoạt động quản lý hải quan của EU như thế nào?

Ông Dương Tiến Dũng: Có thể hiểu PID là “cầu nối” giữa dữ liệu của nhà sản xuất với hệ thống quản lý rủi ro tự động của cơ quan hải quan EU.

Nếu trước đây việc kiểm tra chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy hoặc các thông tin khai báo chung, thì với PID, cơ quan quản lý chỉ cần quét mã là có thể truy xuất toàn bộ dữ liệu gốc của sản phẩm.

Thông qua mã này, cơ quan Hải quan có thể kiểm tra ngay thông tin về nhà sản xuất, hồ sơ kỹ thuật, các chứng nhận hợp quy như CE và RoHS (hai chứng nhận bắt buộc đối với hàng hóa, đặc biệt là các thiết bị điện - điện tử khi lưu hành tại EU), thành phần kỹ thuật cũng như lịch sử chuỗi cung ứng của sản phẩm. Điều này giúp nâng cao đáng kể khả năng truy xuất nguồn gốc, đồng thời rút ngắn thời gian xác minh trong quá trình thông quan.

Phóng viên: Theo ông, quy định mới sẽ tác động ra sao đến doanh nghiệp? Nếu chưa đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp có thể đối mặt với những rủi ro nào?

Ông Dương Tiến Dũng: Truy xuất nguồn gốc chính là trọng tâm của quy định này. PID không chỉ là một mã định danh đơn thuần mà còn là “chìa khóa” kết nối toàn bộ hồ sơ điện tử của sản phẩm với hệ thống quản lý của cơ quan Hải quan.

Khi mọi dữ liệu được số hóa và liên thông, cơ quan quản lý có thể đối chiếu đồng thời thông tin về nhà sản xuất, hồ sơ kỹ thuật, chứng nhận chất lượng, mã HS và lịch sử chuỗi cung ứng trên cùng một nền tảng. Nhờ đó, việc xác minh nguồn gốc hàng hóa sẽ nhanh hơn, chính xác hơn và giảm đáng kể sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp khai báo sai mã HS hoặc không có đầy đủ thông tin định danh sản phẩm sau thời điểm 1/11/2026, lô hàng có thể bị tạm dừng để kiểm tra thực tế, kéo theo nguy cơ bị xử phạt hành chính theo quy định, đồng thời phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng.

Phóng viên: Như vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì ngay từ bây giờ để thích ứng với quy định mới?

Ông Dương Tiến Dũng: Thương vụ Việt Nam tại các nước thuộc khối EU khuyến nghị, doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, linh kiện, thiết bị điện, đồ gia dụng, đồ chơi và một số nhóm hàng liên quan cần chủ động chuẩn bị để đáp ứng yêu cầu mới.

Việc áp dụng PID là một bước tiếp theo trong chiến lược hiện đại hóa hải quan của EU. Với cơ chế kết nối trực tiếp dữ liệu giữa nhà sản xuất và hệ thống quản lý rủi ro của cơ quan Hải quan, quá trình kiểm tra sẽ chuyển mạnh từ phương thức dựa trên hồ sơ giấy sang khai thác dữ liệu điện tử và truy xuất nguồn gốc ngay từ khâu khai báo. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cần coi việc chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm, xây dựng hồ sơ kỹ thuật số và bảo đảm tính thống nhất của toàn bộ thông tin khai báo là nhiệm vụ ưu tiên.

Theo tôi, doanh nghiệp Việt nên tập trung vào ba nhóm công việc cụ thể sau:

Thứ nhất, rà soát và thống nhất mã HS với đối tác nhập khẩu tại EU, bảo đảm mã HS trên tờ khai trùng khớp chính xác ở cả cấp độ 6 số và 10 số, bởi đây là dữ liệu sẽ được hệ thống đối chiếu trực tiếp với mã PID.

Thứ hai, yêu cầu nhà sản xuất chuẩn bị đầy đủ hồ sơ kỹ thuật dưới dạng điện tử. Đối với doanh nghiệp thương mại, cần phối hợp chặt chẽ với các nhà máy để chuẩn hóa, số hóa các chứng nhận chất lượng và chứng chỉ an toàn sản phẩm trước khi đăng ký mã PID.

Thứ ba, tận dụng tối đa giai đoạn chuyển tiếp từ tháng 7/2026 đến hết tháng 10/2026 để thực hiện khai báo thử, đánh giá mức độ tương thích của dữ liệu, kịp thời điều chỉnh quy trình và khắc phục các lỗi kỹ thuật trước khi quy định bắt buộc được áp dụng.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính