Các rào cản xanh, số toàn cầu đang gia tăng. Doanh nghiệp Việt Nam chậm xanh hóa, số hóa sẽ suy giảm năng lực cạnh tranh và đối mặt nguy cơ mất thị trường xuất khẩu.

Áp lực từ luật chơi mới

Xuất khẩu đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh hoàn toàn khác. Nếu như trước đây giá thành, chất lượng và tiến độ giao hàng là những tiêu chí quyết định, thì hiện nay dữ liệu phát thải, khả năng truy xuất nguồn gốc và mức độ tuân thủ ESG đã trở thành điều kiện bắt buộc để hàng hóa có thể đi xa.

Theo Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh (ITPC), chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành "tấm hộ chiếu" bắt buộc đối với hàng hóa Việt Nam. Trong bối cảnh các thị trường lớn như Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ liên tục nâng chuẩn kỹ thuật, doanh nghiệp muốn duy trì đơn hàng buộc phải thay đổi cách sản xuất và quản trị.

Việc kết hợp số hóa với xanh hóa trong mô hình chuyển đổi kép có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm từ 10 đến 15% chi phí vận hành, tăng khoảng 20% năng suất lao động và giảm từ 5 đến 8% lượng phát thải CO₂ mỗi năm. Đây không chỉ là bài toán môi trường mà còn là bài toán hiệu quả kinh doanh.

Ông Huỳnh Thanh Trung, Giám đốc Công ty Cổ phần Leanwares, cho biết các đối tác quốc tế hiện không còn hài lòng với những bộ hồ sơ giấy hay các chứng chỉ truyền thống. Điều họ yêu cầu là dữ liệu số theo thời gian thực, có thể kiểm chứng và truy xuất xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Sức ép lớn nhất đang đến từ hàng loạt quy định mới của châu Âu. Sau giai đoạn chuyển tiếp kết thúc cuối năm 2025, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU sẽ chính thức vận hành. Tỷ lệ hạn ngạch phát thải miễn phí sẽ giảm dần từ 97,5% năm 2026 xuống 51,5% năm 2030 và về 0% vào năm 2034. Điều đó đồng nghĩa chi phí carbon mà các nhà xuất khẩu ngoài EU phải gánh sẽ tăng mạnh theo thời gian.

Không chỉ vậy, Quy định chống phá rừng của EU áp dụng với 7 nhóm ngành gồm gỗ, ca cao, giấy, dầu cọ, đậu nành, cao su và cà phê cũng đang tạo ra áp lực chưa từng có. Doanh nghiệp không chỉ cần chứng chỉ mà còn phải cung cấp dữ liệu GPS chính xác của vùng nguyên liệu để chứng minh sản phẩm không liên quan đến mất rừng sau ngày 31/12/2020.

Một yêu cầu mới khác là hộ chiếu sản phẩm số. Chỉ cần quét mã QR trên sản phẩm, nhà nhập khẩu hoặc người tiêu dùng có thể truy cập toàn bộ thông tin về nguyên liệu, hóa chất sử dụng, dấu chân carbon và vòng đời sản phẩm. Đây là xu hướng sẽ tác động trực tiếp đến các ngành dệt may, da giày, nội thất, thép và nhôm của Việt Nam.

Đáng lo ngại là nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn tồn tại khoảng trống lớn về dữ liệu. Theo đánh giá của các chuyên gia, không ít doanh nghiệp đã có các chứng chỉ như FSC, ISO 9001, ISO 14001 hay BSCI nhưng lại thiếu hệ thống dữ liệu có cấu trúc. Khi khách hàng yêu cầu thông tin về phát thải hoặc tọa độ vùng nguyên liệu, doanh nghiệp lúng túng vì dữ liệu nằm rời rạc trong các bảng Excel hoặc chưa từng được thu thập.

Nguồn: VTV