Khi doanh nghiệp hoặc cơ sở chế biến bị đưa vào danh sách cảnh báo nhập khẩu, các lô hàng tiếp theo của doanh nghiệp đó có thể bị giữ lại cửa khẩu cho đến khi cung cấp đầy đủ bằng chứng chứng minh sản phẩm đáp ứng yêu cầu của Hoa Kỳ.

Cơ chế cảnh báo nhập khẩu, tăng rủi ro cho doanh nghiệp

Thị trường Hoa Kỳ đang tiếp tục tăng cường kiểm soát đối với thủy sản nhập khẩu, đặc biệt liên quan đến dư lượng kháng sinh, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Xu hướng siết chặt các rào cản kỹ thuật này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam trong việc quản lý chuỗi cung ứng, kiểm soát chất lượng sản phẩm và tuân thủ đầy đủ các quy định của thị trường.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), từ đầu tháng 3/2026 đến nay, các cơ quan quản lý của Hoa Kỳ tiếp tục tăng cường kiểm soát đối với thủy sản nhập khẩu, đặc biệt liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các quy định về môi trường.

Những động thái này cho thấy xu hướng ngày càng siết chặt các rào cản kỹ thuật đối với thủy sản nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ, qua đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.

Theo cập nhật từ Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), hệ thống cảnh báo nhập khẩu (Import Alert) vẫn được duy trì như một công cụ quan trọng nhằm kiểm soát thủy sản nhập khẩu. Một số cảnh báo đáng chú ý liên quan đến các doanh nghiệp không tuân thủ quy định về hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn (HACCP) hoặc các lô hàng có nguy cơ nhiễm vi sinh vật gây bệnh.

Các cảnh báo này áp dụng cơ chế Detention Without Physical Examination (DWPE), cho phép FDA tạm giữ các lô hàng nhập khẩu ngay tại cửa khẩu mà không cần kiểm tra thực tế. Khi một doanh nghiệp hoặc cơ sở chế biến bị đưa vào danh sách cảnh báo nhập khẩu, các lô hàng tiếp theo của doanh nghiệp đó có thể bị giữ lại cho đến khi cung cấp đầy đủ bằng chứng chứng minh sản phẩm đáp ứng yêu cầu của FDA.

Theo bà Lê Hằng, cơ chế này khiến rủi ro đối với doanh nghiệp xuất khẩu tăng lên đáng kể. Thời gian thông quan kéo dài có thể làm phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng, thậm chí khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ mất đơn hàng.

Trong các mặt hàng thủy sản xuất khẩu vào Hoa Kỳ, tôm vẫn là một trong những sản phẩm thường xuyên bị từ chối nhập khẩu. Nguyên nhân chủ yếu là do phát hiện dư lượng kháng sinh bị cấm trong sản phẩm.

Các chất thường bị phát hiện gồm chloramphenicol, nitrofurans và một số loại kháng sinh khác bị cấm sử dụng trong nuôi trồng thủy sản. Khi phát hiện các vi phạm này, cơ quan chức năng của Hoa Kỳ có thể từ chối lô hàng hoặc đưa doanh nghiệp vào danh sách cảnh báo nhập khẩu, khiến các lô hàng sau đó bị kiểm soát chặt chẽ hơn.

Từ đó VASEP khuyến nghị các doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ nguyên liệu đầu vào, đặc biệt trong chuỗi cung ứng tôm nuôi, là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp giảm thiểu nguy cơ bị cảnh báo khi xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ.

Siết truy xuất nguồn gốc

Bên cạnh các yêu cầu về an toàn thực phẩm, Hoa Kỳ cũng đang duy trì việc kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc thủy sản nhập khẩu thông qua chương trình SIMP do Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) quản lý.

Chương trình SIMP yêu cầu nhà nhập khẩu cung cấp đầy đủ thông tin liên quan đến chuỗi cung ứng của sản phẩm thủy sản, bao gồm nguồn gốc khai thác hoặc nuôi trồng, tàu khai thác, khu vực khai thác, cũng như quá trình vận chuyển và phân phối.

Các dữ liệu này phải được khai báo và lưu trữ thông qua hệ thống điện tử của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP). Mục tiêu của chương trình là ngăn chặn các hành vi khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), đồng thời hạn chế gian lận thương mại và gian lận về nguồn gốc sản phẩm.

Trong bối cảnh các yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, doanh nghiệp xuất khẩu cần đảm bảo khả năng minh bạch thông tin trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu nuôi trồng, khai thác, chế biến cho đến vận chuyển.

Ngoài ra, các quy định liên quan đến bảo vệ môi trường và bảo tồn sinh thái cũng đang trở thành yếu tố quan trọng trong thương mại thủy sản với Mỹ. Một trong những quy định đáng chú ý là Luật bảo vệ động vật có vú biển (MMPA).

Theo quy định này, các quốc gia xuất khẩu thủy sản khai thác vào Mỹ phải chứng minh rằng hoạt động khai thác của mình đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ động vật biển tương đương với quy định của Mỹ. Nếu không đáp ứng yêu cầu, Mỹ có thể áp dụng các biện pháp hạn chế hoặc cấm nhập khẩu đối với một số sản phẩm thủy sản khai thác.

Các nhóm sản phẩm có nguy cơ chịu tác động gồm cá ngừ, mực và một số loài cá biển khai thác. Điều này cho thấy các tiêu chuẩn môi trường và khai thác bền vững đang ngày càng trở thành rào cản kỹ thuật quan trọng đối với thủy sản xuất khẩu.

Trong bối cảnh các cơ quan quản lý của Hoa Kỳ tiếp tục tăng cường các biện pháp kiểm soát đối với thủy sản nhập khẩu, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động rà soát và nâng cao các biện pháp quản lý trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Theo bà Hằng, một số nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý gồm: kiểm soát chặt chẽ dư lượng kháng sinh trong nguyên liệu; tuân thủ đầy đủ hệ thống quản lý an toàn thực phẩm HACCP theo yêu cầu của FDA; đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng; đồng thời theo dõi sát các quy định mới liên quan đến khai thác bền vững và bảo vệ môi trường.

“Việc chủ động nâng cao năng lực tuân thủ không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro khi xuất khẩu vào thị trường Mỹ mà còn góp phần nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế”, bà Lê Hằng nhấn mạnh.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính