Từ ngày 15/9/2026, Thông tư số 85/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực, thay thế các quy định cũ nhằm đẩy mạnh số hóa, cắt giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp.

Sửa đổi phạm vi và căn cứ phân loại

Thông tư số 85/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 30/6/2026 quy định về phân loại hàng hóa, phân tích để phân loại hàng hóa, xây dựng và sử dụng cơ sở dữ liệu về Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam.

Đối tượng áp dụng gồm người khai hải quan, cơ quan Hải quan, công chức hải quan cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động phân loại, phân tích hàng hóa và khai thác cơ sở dữ liệu danh mục hàng hóa. Thông tư này thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC ngày 30/1/2015 và Thông tư số 17/2021/TT-BTC ngày 26/2/2021.

Hành lang pháp lý tại Thông tư số 85/2026/TT-BTC ghi nhận những chuyển dịch căn bản nhằm tập trung đúng vào chuyên môn nghiệp vụ và tháo gỡ vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Đáng chú ý, Thông tư số 85/2026/TT-BTC loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng kết quả phân tích để kiểm tra chất lượng hay kiểm tra an toàn thực phẩm ra khỏi phạm vi điều chỉnh, giúp hoạt động kiểm định tập trung sâu vào mục đích phân loại hàng hóa.

Việc xác định rõ phạm vi điều chỉnh này giúp nội dung Thông tư số 85/2026/TT-BTC tập trung vào hoạt động phân loại và phân tích phục vụ phân loại hàng hóa.

Đối với các mặt hàng có tính chất kỹ thuật phức tạp chưa đủ cơ sở định danh theo Danh mục hiện hành, Thông tư số 85/2026/TT-BTC mở ra cơ chế xử lý linh hoạt khi cho phép sử dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn và tiêu chí kỹ thuật do cơ quan có thẩm quyền ban hành làm căn cứ xác định tên gọi, mô tả và mã số hàng hóa.

Đồng thời, văn bản hướng dẫn phân loại cũng được chuẩn hóa theo hướng chỉ áp dụng đối với các văn bản do Cục trưởng Cục Hải quan ban hành, bảo đảm tính thống nhất cao nhất trên toàn hệ thống.

Đối với trường hợp hàng hóa chưa đủ cơ sở xác định tên gọi, mô tả theo Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam (nhất là trong bối cảnh xuất hiện nhiều mặt hàng mới, có cấu tạo và tính chất kỹ thuật phức tạp), Thông tư số 85/2026/TT-BTC bổ sung cơ sở xử lý mới: Cho phép sử dụng các tiêu chí, tiêu chuẩn, quy chuẩn do cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền ban hành theo quy định để làm căn cứ xác định tên gọi, mô tả và mã số hàng hóa.

Ngoài ra, văn bản hướng dẫn phân loại được sửa đổi theo hướng chỉ áp dụng đối với văn bản sửa đổi, hướng dẫn phân loại do Cục trưởng Cục Hải quan ban hành để bảo đảm tính thống nhất.

Cắt giảm thủ tục và phân cấp quản lý

Xuyên suốt Thông tư số 85/2026/TT-BTC là yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan Hải quan, cơ quan quản lý chuyên ngành và người khai hải quan nhằm giảm hồ sơ giấy, rút ngắn thời gian xử lý.

Thông tư số 85/2026/TT-BTC cụ thể hóa bằng việc cắt giảm, điều chỉnh các quy trình nghiệp vụ.

Cụ thể, đối với máy liên hợp, tổ hợp máy thuộc các Chương 84, 85 và 90 nhập khẩu trong cùng một chuyến hàng không phải đăng ký Danh mục và Phiếu theo dõi trừ lùi.

Theo đó, đối với máy liên hợp, tổ hợp máy hoặc máy móc, thiết bị ở dạng chưa lắp ráp hoặc tháo rời, người khai hải quan được nộp hồ sơ đăng ký Danh mục trước thời điểm đăng ký tờ khai hải quan nhập khẩu của lô hàng đầu tiên, thay vì trước thời điểm nhập khẩu hàng hóa lần đầu như quy định trước đây. Cơ quan Hải quan cũng quy định rõ thời hạn xử lý sau khi tiếp nhận Danh mục và Phiếu theo dõi trừ lùi.

Đối với hoạt động lấy mẫu hàng hóa, trường hợp người khai hải quan vắng mặt, việc lấy mẫu phục vụ phân tích, phân loại chỉ cần có sự chứng kiến của một trong các bên gồm doanh nghiệp kinh doanh cảng, cơ quan nhà nước tại khu vực hoặc đại diện doanh nghiệp vận tải, thay vì phải có đầy đủ các bên như trước đây nhằm hạn chế tình trạng chậm lấy mẫu tại các cửa khẩu.

Trường hợp người khai hải quan không đồng ý với kết quả phân tích, phân loại hoặc kết quả kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật, mẫu hàng hóa sẽ được lưu giữ trong thời hạn 120 ngày kể từ ngày ban hành thông báo để phục vụ công tác giải quyết khiếu nại.

Thông tư số 85/2026/TT-BTC bãi bỏ quy định về thông báo kết quả phân tích kèm mã số hàng hóa. Thẩm quyền được phân cấp cho Đội trưởng Đội Kiểm định hải quan ban hành thông báo kết quả phân tích, phân loại và thông báo kết quả kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật. Đối với các mặt hàng khó, phức tạp phải xin ý kiến bộ, cơ quan ngang bộ quản lý chuyên ngành, Ủy ban Hệ thống hài hòa (HS), AHTN hoặc phải xác minh tại cơ sở sản xuất, Thông tư số 85/2026/TT-BTC bổ sung quy định riêng về thời hạn ban hành kết quả phân loại giúp các bên chủ động theo dõi tiến độ, hạn chế hồ sơ kéo dài.

Đánh giá về ý nghĩa của việc ban hành Thông tư số 85/2026/TT-BTC, đại diện lãnh đạo Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan) cho biết, việc ban hành Thông tư số 85/2026/TT-BTC nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý về phân tích, phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan Hải quan, cơ quan quản lý chuyên ngành và người khai hải quan; giảm hồ sơ giấy, rút ngắn thời gian xử lý; đồng thời nâng cao tính minh bạch, tăng cường kiểm soát rủi ro và phòng, chống gian lận trong công tác phân tích, phân loại hàng hóa.

Bên cạnh các cơ chế tạo thuận lợi và đơn giản hóa thủ tục hành chính, Thông tư số 85/2026/TT-BTC giao cơ quan Hải quan nơi đăng ký Danh mục tổ chức phân loại, đánh giá rủi ro đối với các Danh mục chưa hoàn thành nhập khẩu theo thời hạn đăng ký để phục vụ công tác kiểm tra sau thông quan, tăng cường quản lý rủi ro và phòng ngừa lợi dụng chính sách phân loại hàng hóa, đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan nhấn mạnh.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính