Thị trường mía đường tiếp tục đối mặt với áp lực lớn từ tình trạng dư cung, trong đó nguồn đường từ nước ngoài tràn vào thị trường, tạo sức ép trực tiếp lên hoạt động tiêu thụ của đường sản xuất từ mía trong nước.

Nguồn cung dư thừa

Theo thông tin từ Hiệp hội Mía đường Việt Nam, trong tháng 3/2026, thị trường đường trong nước ghi nhận nguồn cung dồi dào khi đang trong chính vụ sản xuất niên vụ 2025/26, trong khi lượng đường tồn kho từ vụ ép 2024/25 vẫn chưa tiêu thụ hết.

Cùng với đó, nguồn đường có xuất xứ nước ngoài tiếp tục được đưa vào thị trường với khối lượng lớn, khiến cung vượt cầu và tạo áp lực lớn lên ngành mía đường.

Tác động của chiến sự Iran đến thị trường đường trong nước chủ yếu thể hiện ở chi phí vận chuyển tăng, chưa tạo ra biến động đáng kể về giá bán. Tuy nhiên, đường không rõ nguồn gốc đã tăng giá khoảng 200 - 400 đồng/kg đối với các tuyến vận chuyển qua Campuchia và Lào vào Việt Nam.

Áp lực này tiếp tục gây sức ép trên thị trường, do phương thức mua bán không xuất hóa đơn và chỉ thanh toán bằng tiền mặt nhằm che giấu doanh thu để trốn thuế. Đây được xem là một trong những nguyên nhân chính khiến đường sản xuất từ mía trong nước gặp khó khăn trong tiêu thụ, dù chất lượng và giá bán có tính cạnh tranh.

Thực tế cho thấy lượng tiêu thụ đường sản xuất từ mía trong tháng 3/2026 đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm gần đây. Trong khi đó, đường không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn tiếp tục chiếm lĩnh thị trường, đặc biệt tại các chợ đầu mối và kênh bán lẻ truyền thống.

Thông tin về hoạt động gian lận thương mại liên quan đến đường trong tháng 3/2026 cho thấy tình trạng vi phạm vẫn diễn biến phức tạp, dù tần suất không tăng đột biến.

Tại Tây Ninh, lực lượng chức năng đã thông báo niêm yết giá đối với 63 bao đường cát trắng, mỗi bao có trọng lượng 50 kg, tổng khối lượng 3.150 kg, có dấu hiệu vi phạm về nguồn gốc và nhãn mác.

Tại Đồng Tháp, cơ quan chức năng đã khởi tố bị can đối với một đối tượng về hành vi sản xuất hàng giả là thực phẩm. Qua kiểm tra kho hàng của một doanh nghiệp, lực lượng chức năng phát hiện hành vi sang chiết 212 bao đường cát trắng từ các bao bì in chữ nước ngoài không rõ nguồn gốc sang bao bì mang nhãn hiệu của các doanh nghiệp sản xuất đường trong nước để đưa ra thị trường tiêu thụ.

Song song với đó, trên các nền tảng mạng xã hội, các sản phẩm đường không rõ nguồn gốc vẫn được rao bán công khai. Tại nhiều chợ đầu mối, đường cát tiếp tục được lưu thông với đặc điểm “3 không”: không nhãn mác, không nguồn gốc xuất xứ và không hạn sử dụng, gây rủi ro lớn đối với thị trường và người tiêu dùng.

Một yếu tố khác đang tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với ngành mía đường là sự gia tăng nhập khẩu đường lỏng sirô ngô (HFCS). Theo dữ liệu của Tổng cục Hải quan, trong tháng 3/2026, lượng nhập khẩu mặt hàng này đạt 19.444 tấn.

Các doanh nghiệp nhập khẩu chủ yếu là các nhà sản xuất nước giải khát - nhóm khách hàng từng tiêu thụ lượng lớn đường tinh luyện trong nước. Việc gia tăng nhập khẩu đường lỏng HFCS không chỉ làm giảm nhu cầu tiêu thụ đường sản xuất từ mía mà còn góp phần làm gia tăng thêm tình trạng dư cung trên thị trường.

Giá đường thế giới có xu hướng tăng

Trong khi thị trường trong nước tiếp tục đối mặt với tình trạng dư cung, giá đường trên thị trường quốc tế trong tháng 3/2026 lại có xu hướng tăng trở lại sau nhiều tháng suy giảm.

Theo số liệu của Tổ chức Đường thế giới (ISO), giá giao dịch của cả đường thô và đường trắng trên thị trường kỳ hạn đã tăng do tác động của cuộc xung đột tại khu vực Vịnh Ba Tư, làm giá dầu tăng mạnh và kéo theo chi phí vận chuyển, sản xuất gia tăng. Đồng thời, lo ngại về gián đoạn chuỗi cung ứng cũng khiến thị trường đường thế giới trở nên nhạy cảm hơn với các yếu tố địa chính trị.

Việc hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị đình chỉ đã làm gián đoạn thương mại đường trong khu vực, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung đường thô từ vụ mới của Brazil bắt đầu được đưa ra thị trường.

Cụ thể, giá đường thô trung bình hàng ngày theo chỉ số ISA trong tháng 3/2026 đạt khoảng 15 USD/pound, mức cao nhất trong vòng 5 tháng, tăng so với mức 13,94 USD/pound của tháng trước. Trong khi đó, chỉ số giá đường trắng trung bình theo ISO đạt 432,69 USD/tấn, tăng so với mức 405,07 USD/tấn của tháng trước và cũng là mức cao nhất trong 5 tháng gần đây.

Theo dữ liệu theo dõi giá hàng hóa, diễn biến giá đường trong tháng 3/2026 cho thấy xu hướng đảo chiều tăng, trong đó giá dầu tăng cao khiến việc sản xuất ethanol trở nên hấp dẫn hơn, từ đó thúc đẩy các nhà máy mía đường chuyển hướng, đưa nhiều mía sang sản xuất nhiên liệu sinh học thay vì sản xuất đường.

Triển vọng trong thời gian tới cho thấy nếu xung đột kéo dài, chi phí đầu vào như nhiên liệu vận chuyển và phân bón có thể tiếp tục leo thang. Bên cạnh đó, khả năng hiện tượng El Nino quay trở lại vào cuối năm 2026 cũng được dự báo sẽ làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung nông sản, trong đó có mía đường.

Dự báo trong tháng 4 và tháng 5/2026, nguồn cung đường trên thị trường vẫn duy trì ở mức cao khi đường sản xuất từ niên vụ 2025/26 tiếp tục được đưa ra thị trường, cùng với lượng đường nhập khẩu từ các nước ASEAN và đường không nhập không rõ nguồn gốc.

Trong bối cảnh đó, việc tiêu thụ đường sản xuất từ mía dự kiến tiếp tục gặp nhiều khó khăn và giá đường trong nước nhiều khả năng vẫn duy trì ở mức thấp nhất trong vòng 3 năm gần đây.

Hiệp hội Mía đường cho biết, thị trường được nhận định đang rơi vào tình trạng dư cung nghiêm trọng, trong đó đường không rõ nguồn gốc xuất xứ tiếp tục đóng vai trò chi phối. Bất chấp tình hình chiến sự Iran có tiếp diễn hay không, thị trường đường vẫn tiếp tục thừa cung, khiến cho đường sản xuất từ mía chất lượng tốt, giá rẻ vẫn không thể tiêu thụ được.

Nếu các cơ quan quản lý không có biện pháp quyết liệt đối với hoạt động buôn lậu và hành vi mua bán không xuất hóa đơn nhằm trốn thuế, ngành mía đường trong nước sẽ tiếp tục đối mặt với thách thức lớn về thị trường tiêu thụ trong thời gian tới.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính