Được đánh giá là có sự tăng trưởng khả quan, đóng góp không nhỏ cho sự phát triển chung của nền kinh tế 6 tháng đầu năm 2010, hoạt đông xuất khẩu của cả nước đã không chỉ tăng về lượng mà còn chuyển biến về chất.

Một trong những yếu tố làm nên thành công này chính là nhờ việc thực hiện các hiệp định thương mại tư do song phương (FTA) mà Việt Nam đã tham gia.

Với kết quả tăng trưởng kim ngạch XK 15,7% và nhập siêu ở mức 20,9%, đã cho thấy sự nỗ lực của của các cơ quan quản lý nhà nước, các DN, địa phương và các hiệp hội trong việc tìm kiếm thị trường, thúc đẩy tăng trưởng XK. Theo ông Phan Văn Chinh, Vụ trưởng Vụ XNK- Bộ Công Thương thì không chỉ tăng trưởng mạnh về lượng mà hoạt động XK còn có nhiều chuyển biến về chất, và đây thực sự là những chuyển biến rất quan trọng. Nguyên nhân khách quan là do thị trường thế giới có sự hồi phục, giá cả có xu hướng phục hồi lại so với năm 2009. Bên cạnh đó, ngành Công Thương đã chủ động, ban hành, tạo các cơ sở pháp lý trong việc điều hành hoạt động XNK với 14 thông tư và 1 quyết định điều hành quản lý liên quan đến lĩnh vực này.

Tình hình XK trong 6 tháng đầu năm có sự chuyển dịch cơ cấu hàng hóa rất rõ nét trong 3 nhóm mặt hàng chính là nông sản, khoáng sản và công nghiệp. Cụ thể, nhóm nông sản 6 tháng đầu năm 2009 tỷ trọng chiếm 22,1% kim ngạch xuất khẩu thì cùng kỳ 2010 giảm xuống còn 20,6%; nhóm khoáng sản từ 15,4% giảm còn 12,6%; đặc biệt, nhóm công nghiệp có mức tăng trưởng cao, chiếm 66,8% so với 62,5% so với cùng kỳ năm trước.Theo ông Chinh, XK đã tham gia góp phần tiêu thụ hết hàng hóa của các DN và nông dân, tất cả các mặt hàng đều được tiêu thụ hết, trừ gạo và cà phê có sự điều tiết trong lĩnh vực XK để chờ cơ hội giá lên. Từ thực tế này, đã định hướng được sản xuất trong nước phát triển, góp phần tăng trưởng chung của nền kinh tế; giải quyết việc làm. Kết quả này có được là do một trong những “đòn bẩy” quan trọng: Đẩy mạnh tận dụng các lợi thế có được trong các hiệp định khu vực thương mại tự do (FTA). Vụ XNK cho biết: Trong 6 tháng đầu năm, việc tận dụng các lợi thế này là rất tốt. Cụ thể, với việc tận dụng các chứng nhận xuất xứ ưu đãi hiệp định thương mại tự do của ASEAN với các nước và Việt Nam song phương với các nước, tỉ lệ này đã tăng gấp hơn 3 lần so với tỷ lệ tăng trưởng XK, đạt 54%. Cả nước đã cấp được 4,2 tỷ USD sang các khu vực thị trường có FTA với Việt Nam; so với 2,6tỷ USD của cùng kỳ 2009; trong đó, vào thị trường - Hàn Quốc tăng 67,5%, Nhật Bản 49%, vào thị trường ASEAN tăng đột biến 98%, Trung Quốc tăng 56% và Lào tăng 38%. Tỷ trọng tận dụng lợi thế FTA của Việt Nam đang có xu hướng tăng cao, cụ thể các năm trước, việc tận dụng tỷ trọng này chỉ chiếm 9-10% trên kim ngạch xuất khẩu thì 6 tháng đầu năm nay đạt 12,9%. Theo đó, chuyển dịch thông qua tận dụng lợi thế FTA đã tạo điều kiện cho các DN nhận biết được những mặt hàng lợi thế để định hướng được thị trường mục tiêu trong lúc khó khăn nhằm gia tăng lượng hàng xuất khẩu. Trong FTA mỗi mặt hàng, nhóm hàng đều có lộ trình giảm thuế cụ thể nên các DN và địa phương khi đã xác định được sản phẩm, mặt hàng thì cần tập trung vào thị trường mục tiêu trong tương lai với những lộ trình cụ thể. Theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng, các doanh nghiệp trong nước nên tận dụng triệt để những lợi thế từ các hiệp định FTA nhằm đẩy mạnh xuất khẩu.

Được biết, Vụ XNK đã rà soát từng mặt hàng và từng thị trường, dự báo khả năng 6 tháng cuối năm đạt kim ngạch XK 65-67 tỷ USD. Một trong những điều kiện, như là chiếc chìa khóa vàng mở cửa các thị trường mới, thị trường được ưu đãi đó chính là tận dụng các lợi thế của các hiệp định thương mại dịch vụ. Dự tính, kim ngạch xuất khẩu vào các khu vực FTA trong năm nay sẽ đạt khoảng 8,6 tỷ USD. Theo các chuyên gia trong lĩnh vực XNK, thời điểm từ nay tới năm 2012 sẽ thuận lợi hơn cho Việt Nam khi các đối tác đã dỡ bỏ hầu hết thuế nhập khẩu trong khi chúng ta mới chỉ ở giai đoạn đầu cắt giảm. Ví dụ, hiện thuế nhập khẩu của 90% mặt hàng từ ASEAN vào Trung Quốc đã giảm về 0-5% trong khi Việt Nam mới đưa vào cắt giảm xấp xỉ 30% dòng thuế. Từ 2011-2012, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn cắt giảm sâu để hoàn thành các cam kết mở cửa trong khoảng năm 2016-2018. Bởi thế, để kết quả XK những tháng cuối năm đạt được mục tiêu đề ra, Vụ XNK đã gửi thông điệp tới các hiệp hội, ngành hàng, địa phương, nếu có nhu cầu biết thêm về các lợi thế hiệp định này thì sẽ được Vụ XNK cung cấp thông tin và có những hỗ trợ cần thiết để tận dụng tốt những lợi thế này như đã làm được trong 6 tháng đầu năm.

Hiện nay, các cơ quan chức năng của Việt Nam đang xúc tiến đàm phán một số Hiệp định FTA với các thị trường quan trọng khác. Cụ thể, đang đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), được đánh giá là có tác động rất lớn đối với hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển sản xuất trong nước; Hiệp định thiết lập khu vực mậu dịch tự do với bốn nước thành viên của khối tự do mậu dịch châu Âu là Thụy Sĩ, Aixơlen, Liechtenstein và Na Uy (EFTA)... Ngoài ra, Việt Nam cũng đang tích cực nghiên cứu để thời gian tới triển khai đàm phán Khu vực mậu dịch tự do với Liên minh châu Âu (EU).