Giảm phát thải đang trở thành động lực giúp nông sản Việt Nam đáp ứng tiêu chuẩn xanh toàn cầu, nâng cao giá trị, mở rộng thị trường xuất khẩu và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng khắt khe.

Sản xuất phát thải thấp là yêu cầu tất yếu

Biến đổi khí hậu và xu hướng xanh hóa chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm thay đổi căn bản tiêu chí cạnh tranh của ngành nông nghiệp. Nếu trước đây năng suất và sản lượng là lợi thế chủ yếu thì hiện nay, phát thải khí nhà kính, dấu chân carbon, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững đã trở thành những yêu cầu quan trọng để nông sản tiếp cận các thị trường xuất khẩu lớn.

Việt Nam có nhiều mặt hàng nông sản nằm trong nhóm xuất khẩu hàng đầu thế giới như lúa gạo, cà phê, hồ tiêu và rau quả việc chuyển đổi sang sản xuất phát thải thấp không chỉ thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, còn là điều kiện để Việt Nam duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh khi các thị trường nhập khẩu gia tăng siết chặt tiêu chuẩn môi trường.

Thực tế cho thấy, nhiều thị trường như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ và Nhật Bản đang mở rộng các yêu cầu về minh bạch phát thải, trách nhiệm môi trường và truy xuất nguồn gốc. Những động thái này đặt ra yêu cầu ngành nông nghiệp chuyển đổi tư duy từ tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị và phát triển bền vững.

Nông nghiệp là lĩnh vực phát thải khí nhà kính lớn, đặc biệt trong canh tác lúa, sử dụng phân bón hóa học và xử lý phụ phẩm sau thu hoạch. Song cũng là ngành có nhiều dư địa để Việt Nam giảm phát thải thông qua đổi mới quy trình sản xuất. Hiệu quả từ các mô hình như tưới ngập - khô xen kẽ (AWD), nông nghiệp hữu cơ, quản lý dinh dưỡng tổng hợp và nông nghiệp thông minh đã chứng minh hiệu quả khi vừa giảm lượng nước tưới, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giảm chi phí, cải thiện chất lượng đất và nâng cao chất lượng nông sản.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi hướng tới tăng trưởng xanh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050”. Thông qua Đề án có 22 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai, từng bước hình thành các vùng sản xuất phát thải thấp phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Xây dựng chuỗi giá trị xanh để gia tăng sức cạnh tranh

Giảm phát thải không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, còn đem lại giá trị kinh tế mới cho ngành nông nghiệp. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế sẽ tạo điều kiện cho nông sản Việt Nam gia tăng giá trị, nâng sức cạnh tranh và giá trị thương hiệu, đồng thời cũng mở rộng cơ hội cho nông sản Việt tham gia vào thị trường tín chỉ carbon, tạo thêm nguồn thu cho người dân và doanh nghiệp

Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050” đặt mục tiêu đến năm 2035, lĩnh vực trồng trọt phấn đấu giảm ít nhất 15% lượng phát thải khí nhà kính so với năm 2020; xây dựng nhãn hiệu “Phát thải thấp” cho các ngành hàng chủ lực; phát triển cơ sở dữ liệu phát thải đồng bộ với hệ thống quốc gia và thí điểm các mô hình đủ điều kiện phát triển tín chỉ carbon.

Đến năm 2050, ngành trồng trọt hướng tới mô hình sinh thái, hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia tiên phong trong khu vực về sản xuất nông sản có trách nhiệm với khí hậu.

Trong năm 2026, ngành trồng trọt sẽ tập trung hoàn thiện quy trình kỹ thuật và hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải (MRV) đối với các cây trồng chủ lực như lúa, ngô, cà phê và sầu riêng. Đồng thời, các mô hình xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học, phát triển biochar, cà phê tuần hoàn, sử dụng phân hữu cơ, tiết kiệm nước tưới và quản lý phụ phẩm trong sản xuất cây ăn quả sẽ tiếp tục được nhân rộng nhằm giảm phát thải và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu.

Xu hướng cạnh tranh của nông sản thế giới đang chuyển từ lợi thế về sản lượng sang lợi thế về phát triển bền vững. Vì vậy, giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp chính là khoản đầu tư giúp tối ưu đầu vào, giảm giá thành, nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng năng lực cạnh tranh.

Để khoản đầu tư này phát huy hiệu quả, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng bộ tiêu chí canh tác giảm phát thải; mở rộng các mô hình sản xuất quy mô lớn; hoàn thiện hệ thống dữ liệu phát thải; đồng thời tăng cường hơn nữa hiệu quả liên kết bốn nhà gồm: Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân trong chuyển giao khoa học công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển thị trường.

Trong bối cảnh yêu cầu chuyển đổi xanh ngày càng phổ biến, giảm phát thải không chỉ là thực hiện các cam kết quốc tế, còn là giải pháp nâng cao chất lượng tăng trưởng và giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp. Quá trình chuyển đổi xanh được triển khai đồng bộ, nông sản Việt Nam sẽ đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn toàn cầu, mở rộng thị trường xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Đây cũng chính là hướng đi để sản xuất nông nghiệp giảm phát thải, mở đường nâng sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam, từng bước hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, xanh và phát triển bền vững.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính