Nhiều thị trường xuất khẩu đồng loạt siết quy định SPS, tạo sức ép lớn lên nông sản Việt Nam. Doanh nghiệp buộc nâng chuẩn sản xuất, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc để giữ thị phần xuất khẩu.

Theo Văn phòng Thông báo và Điểm Hỏi đáp Quốc gia về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Văn phòng SPS Việt Nam), từ ngày 1 đến 15/6/2026, các thành viên WTO đã gửi 43 thông báo SPS, gồm 18 thông báo dự thảo lấy ý kiến và 25 thông báo chính thức có hiệu lực.

Mặc dù phần lớn quy định mới không hướng trực tiếp vào hàng hóa Việt Nam, song phần lớn quy định đều liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch, phụ gia thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm - những nội dung tác động trực tiếp đến năng lực xuất khẩu của nông sản Việt Nam.

Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường phát đi nhiều cảnh báo nhất với 6 thông báo về xây dựng, sửa đổi hoặc miễn trừ mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đáng chú ý là việc lấy ý kiến quy định hoạt chất inpyrfluxam trên nhiều nhóm cây trồng, đề xuất mức dư lượng mancozeb đối với quả nhãn ở mức 15 ppm, đồng thời xem xét sửa đổi nhiều hoạt chất khác. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải rà soát toàn bộ quy trình sản xuất, bởi chỉ một chỉ tiêu không đáp ứng cũng có thể khiến lô hàng bị từ chối hoặc tăng chi phí kiểm nghiệm.

Áp lực lớn hơn đến từ EU - thị trường luôn duy trì hệ thống SPS nghiêm ngặt hàng đầu thế giới. Quy định (EU) 2026/1206 tiếp tục giữ nguyên danh mục giám sát đối với nhiều mặt hàng của Việt Nam. Theo đó, sầu riêng tươi và đông lạnh vẫn bị kiểm tra 20%; thanh long 30%; đậu bắp và ớt không ngọt thuộc chi Capsicum tới 50%, kèm yêu cầu giấy chứng nhận lấy mẫu, phân tích trước khi nhập khẩu. Điều này phản ánh nông sản Việt Nam vẫn nằm trong nhóm được theo dõi chặt về nguy cơ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.

Không chỉ Hoa Kỳ và EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Colombia cũng đồng loạt bổ sung quy định mới. Nhật Bản siết quản lý sinh vật ngoại lai, phòng chống dịch bệnh động vật và yêu cầu thông báo trước khi nhập khẩu; Hàn Quốc bổ sung yêu cầu kiểm dịch đối với hạt giống, phấn hoa, mật ong và nhiều sản phẩm liên quan, trong khi Cô-lôm-bi-a dự kiến cấm nhiều hoạt chất kháng vi sinh vật trong thuốc thú y.

Những diễn biến này cho thấy, SPS không còn là rào cản ngắn hạn mà đã trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh bắt buộc. Với Việt Nam, thích ứng không chỉ dừng ở việc đáp ứng quy định nhập khẩu mà cần xây dựng vùng nguyên liệu an toàn, kiểm soát chặt vật tư nông nghiệp, tăng cường truy xuất nguồn gốc và cập nhật thường xuyên các thông báo SPS. Khi đáp ứng tốt các tiêu chuẩn quốc tế, nông sản Việt Nam sẽ giảm nguy cơ bị cảnh báo, nâng cao uy tín, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính