Xuất khẩu sang Canada tăng mạnh trong 7 tháng, phản ánh sức cạnh tranh ngày càng cao của hàng hóa Việt Nam. Từ lợi thế Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và dịch chuyển chuỗi cung ứng, thị trường này mở thêm dư địa, song doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động vượt qua rào cản phòng vệ thương mại, xuất xứ và phát triển bền vững.

Từ tăng trưởng kim ngạch đến chuyển dịch cơ cấu

Canada đang nổi lên như một điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu của Việt Nam năm 2026. Theo số liệu Cục Hải quan, riêng tháng 7/2026, xuất khẩu của Việt Nam sang Canada đạt 892,5 triệu USD, tăng 8,05% so với tháng 6 và tăng 12,9% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 7 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 5,05 tỷ USD, tăng 20,42% so với cùng kỳ năm trước.

Điều đáng chú ý không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là sự thay đổi về chất trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu. Động lực tăng trưởng tập trung vào nhóm hàng công nghiệp chế biến, máy móc và công nghệ cao, cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng tại một thị trường phát triển thuộc khu vực Bắc Mỹ.

Dẫn đầu kim ngạch xuất khẩu 7 tháng năm 2026 là nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác, đạt 733,3 triệu USD, tăng 54,9% so với cùng kỳ năm trước. Tiếp theo là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 715,18 triệu USD, tăng 44,5% so với cùng kỳ. Nhóm hàng hóa khác đạt 696,91 triệu USD, tăng 46,5%. Trong khi, hóa chất tăng 135,1% và hạt điều tăng 54,1%, cho thấy cơ hội không chỉ nằm ở công nghiệp công nghệ mà còn lan tỏa sang nhiều ngành hàng có thế mạnh.

Tuy nhiên, một số nhóm hàng hóa khác có kim ngạch xuất khẩu giảm. Trong đó, cà phê đạt 21,05 triệu USD, giảm 45,7% so với cùng kỳ; túi xách, ví, vali, mũ và ô dù giảm 14,6%; máy ảnh, máy quay phim và linh kiện giảm 13,1%. Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may cũng giảm nhẹ 1,2% so với cùng kỳ. Điều đó cho thấy, tăng trưởng tổng thể chưa đồng nghĩa mọi ngành hàng đều tận dụng tốt cơ hội, càng đặt ra yêu cầu đổi mới sản phẩm và thích ứng với nhu cầu thị trường.

Một trong những lợi thế quan trọng cho đà tăng trưởng xuất khẩu là tận dụng hiệu quả CPTPP, khi cả Việt Nam và Canada đều là thành viên. Việc thực thi Hiệp định này từ tháng 1/2019 góp phần cắt giảm thuế quan, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Canada. Tuy nhiên, ưu đãi chỉ trở thành lợi thế khi doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu phát triển bền vững của nước sở tại.

Theo bà Trần Thu Quỳnh, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Canada, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Canada trong nửa cuối năm 2026 dự kiến vẫn giữ được đà tăng trưởng tốt. Động lực chính là vị thế cạnh tranh của Việt Nam được cải thiện khi Canada đa dạng hóa nguồn cung ngoài Hoa Kỳ và Trung Quốc, ưu đãi CPTPP tiếp tục phát huy tác dụng, cùng nhu cầu nhập khẩu đối với hàng hóa không chịu thuế đối ứng từ Hoa Kỳ lâu dài.

Tận dụng thời cơ, chủ động vượt rào cản

Bà Trần Thu Quỳnh cho rằng, cơ hội không đơn thuần đến từ sức mua, mà còn từ những thay đổi trong địa chính trị và chính sách thương mại. Canada đang tìm kiếm đối tác cung ứng tin cậy và đa dạng hóa nguồn hàng. Trong bối cảnh đó, Việt Nam có thêm cơ hội ở nhóm hàng điện tử, máy móc, gỗ và sản phẩm gỗ, rau củ chế biến và thực phẩm chế biến.

Dư địa mới còn xuất hiện từ nhu cầu tham gia các chuỗi cung ứng hiện đại. Chiến lược ô tô mới của Canada với ưu đãi EVAP tạo điều kiện cho linh kiện điện tử và cấu phần điện từ Việt Nam tiếp cận chuỗi cung ứng pin xe điện Bắc Mỹ. Bên cạnh đó, áp lực lạm phát và chi phí sinh hoạt cao tại Canada cũng mở thêm thị trường cho rau củ chế biến, thực phẩm đóng hộp, cà phê, hạt điều, gia vị và trái cây sấy của Việt Nam.

Đặc biệt, tại Kỳ họp lần III Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam - Canada (JEC 3) tại Ottawa ngày 5/6/2026 tạo thêm nền tảng hợp tác song phương khi hai Nhóm Công tác Việt Nam - Canada thông qua Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2028. Bên cạnh đó, dự án TRISEG giai đoạn 2026-2030 cũng hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nâng cao năng lực xuất khẩu.

Tại JEC 3, Canada tái khẳng định Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất và tăng trưởng nhanh nhất của Canada tại khu vực ASEAN, đồng thời thể hiện mong muốn mở rộng hợp tác trong lĩnh vực thương mại, đầu tư, chuỗi cung ứng, khoáng sản quan trọng, năng lượng sạch, đổi mới sáng tạo và hạ tầng.

Song, cơ hội càng lớn thì yêu cầu thích ứng càng cao. Bà Trần Thu Quỳnh khuyến nghị, doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ tiến trình đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do giữa Hoa Kỳ, Mexico và Canada (CUSMA) với thời hạn từ 1/7/2026 và các vụ việc phòng vệ thương mại có thể tạo tiền lệ lan sang ngành hàng khác. Mở rộng thị trường vì vậy phải đi cùng quản trị rủi ro, nhất là về xuất xứ hàng hóa và tuân thủ pháp luật nước sở tại.

Theo đề xuất của Thương vụ Việt Nam tại Canada, cần ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong các vụ phòng vệ thương mại đang tiến hành đối với thép cốt bê tông, ống thép OCTG và ghế bọc đệm; đồng thời đẩy nhanh triển khai kết quả JEC 3, tập trung vào năng lượng tái tạo, khoáng sản, logistics và nông sản thực phẩm. Xúc tiến thương mại cũng cần chuyển mạnh sang tiếp cận trực tiếp từng phân khúc qua sự kiện, siêu thị và thương mại điện tử.

Với đà tăng trưởng hiện nay, Canada không chỉ là thị trường xuất khẩu giàu tiềm năng của Việt Nam mà còn có thể trở thành “bệ phóng” để hàng hóa Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng Bắc Mỹ. Khi lợi thế CPTPP được cộng hưởng với năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ và khả năng đáp ứng các chuẩn mực cao, doanh nghiệp Việt Nam có cơ sở để chuyển từ chinh phục thị trường sang xây dựng vị thế, thương hiệu và giá trị bền vững trên thị trường quốc tế.

Nguồn: Trọng Nghĩa, Tạp chí Kinh tế - Tài chính