Mặc dù còn một số ý kiến chưa thống nhất, nhưng cuối cùng, Bộ Tài chính - BTC (cơ quan chủ trì soạn thảo Nghị quyết về việc sửa đổi Biểu khung thuế xuất khẩu) và Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội (cơ quan thẩm tra) cũng đã tìm được “tiếng nói chung” về Biểu khung thuế xuất khẩu mới.

Theo Nghị quyết về việc sửa đổi Biểu khung thuế xuất khẩu dự kiến sẽ được Chủ tịch Quốc hội ký thông qua trong thời gian tới, kể từ ngày 1/1/2009, hầu hết các mặt hàng xuất khẩu sẽ bị nâng thuế theo hướng, nhóm hàng đang chịu thuế xuất khẩu (9 nhóm) sẽ tăng thuế ở mức cao hơn; nhóm không phải chịu thuế (5 nhóm) được đưa vào diện chịu thuế với khung thuế suất rất rộng: 0-30% áp dụng đối với khoáng sản; 0-40% áp dụng đối với xăng dầu, khí dầu mỏ... và 0-50% áp dụng đối với các mặt hàng phân bón. Nhóm hàng xuất khẩu còn lại (vật tư, nguyên liệu bán thành phẩm) hiện chịu thuế xuất khẩu 0% sẽ phải chịu khung thuế suất 0-20% và mức 0-10% được áp dụng cho tất cả các loại hàng hoá còn lại.

Theo số liệu của BTC, chỉ trong 8 tháng đầu năm nay (trước thời điểm giá nguyên nhiên liệu trên thị trường thế giới giảm), sản lượng xuất khẩu dầu thô đạt 7,7 triệu tấn, bằng 93% so với cùng kỳ năm 2007, nhưng giá trị xuất khẩu bằng 174%; mặt hàng than đá xuất khẩu 14,5 triệu tấn, bằng 77,4% so với cùng kỳ năm 2007, nhưng giá trị đạt 149%...

Bộ trưởng BTC Vũ Văn Ninh cho biết, nhân cơ hội giá nguyên liệu khoáng sản trên thị trường thế giới tăng, các doanh nghiệp (DN) trong nước đẩy mạnh khai thác và xuất khẩu để thu lợi nhuận, nhưng BTC không có cách gì để điều tiết được khoản lợi nhuận này.

Ví dụ, năm 2008 dự kiến các nhà thầu nước ngoài thu được lợi nhuận từ khai thác dầu thô 1,3-1,5 tỷ USD, các DN trong nước thu được lợi nhuận từ khai thác tinh quặng đồng ước vào khoảng 400 tỷ đồng; lợi nhuận thu được từ khai thác, xuất khẩu các loại nguyên liệu khoáng sản khác như than, apatit, barite... cũng nằm trong tình trạng tương tự.

“Để ổn định kinh tế vĩ mô, vừa qua, Nhà nước đã thực hiện các biện pháp bình ổn giá đối với một số mặt hàng thiết yếu, nên giá cả trong nước thấp hơn giá thế giới, vì thế phát sinh tình trạng xuất khẩu nguyên liệu, vật tư quan trọng, thiết yếu cho hoạt động sản xuất - kinh doanh như phân bón (kim ngạch đạt 70 triệu USD), sắt thép (kim ngạch lên tới 1,4 tỷ USD)... để thu lợi nhuận, ảnh hưởng đến nguồn cung trong nước.

BTC đã sử dụng nhiều biện pháp để hạn chế tình trạng này, nhưng không đạt hiệu quả như mong muốn, bởi nhiều mặt hàng không phải chịu thuế xuất khẩu, các mặt hàng khác do khung thuế suất không đủ rộng, trong bối cảnh thị trường thế giới biến động mạnh, BTC không đủ sự linh hoạt trong quá trình điều hành”, ông Ninh cho biết.

Với việc nâng trần thuế suất và mở rộng khung thuế xuất khẩu, việc điều hành hoạt động xuất khẩu, điều tiết thị trường trong nước kể từ năm 2009 sẽ có sự linh hoạt hơn, nhưng điều này cũng khiến các DN lo ngại, bởi nếu bị áp mức thuế xuất khẩu quá lớn, hoạt động sản xuất - kinh doanh có thể bị đình trệ.

Nhằm trấn an DN, ông Ninh khẳng định, mặc dù mức trần thuế suất được nâng lên khá cao so với hiện hành, nhưng ngoại trừ mặt hàng xăng dầu sẽ được điều chỉnh ngay lập tức (không phải là hàng tháng mà là hàng tuần khi thị trường thế giới biến động mạnh), còn các mặt hàng khác, nếu tình hình thị trường thế giới tương đối ổn định, thì việc điều chỉnh không nhiều và cũng không lớn.

“Cuối năm 2007 và đầu năm 2008 do tình hình thị trường biến động mạnh, dù muốn áp ngay mức thuế xuất khẩu cao nhất nhằm hạn chế xuất khẩu, ổn định thị trường trong nước, nhưng chúng tôi vẫn điều chỉnh theo hướng tăng thuế dần theo lộ trình đối với mặt hàng không khuyến khích xuất khẩu như nguyên nhiên vật liệu, khoáng sản thô, tài nguyên quý hiếm...”, ông Ninh dẫn chứng và khẳng định, mặc dù khung thuế suất được mở rộng, nhưng trong quá trình điều hành, khi thị trường thế giới có biến động lớn, BTC không phải ngay lập tức điều chỉnh thuế xuất khẩu lên kịch trần hoặc xuống kịch sàn mà theo lộ trình từng bước.

Còn trong trường hợp thị trường bình ổn, thuế xuất khẩu nhiều mặt hàng trong thời gian tới vẫn được giữ nguyên như hiện hành.

Đối với than là mặt hàng chiến lược của nền kinh tế , theo dự tính, thì đến năm 2012, Việt Nam sẽ trở thành quốc gia nhập khẩu than. Trước thực tế này, ông Ninh cho biết, BTC rất muốn nâng thuế xuất khẩu than lên mức cao nhất theo khung thuế suất cũ (1-20%), nhưng cũng không thể thực hiện một lúc mà vẫn phải theo lộ trình từng bước từ mức 5% lên 10%, 15% và 20%.

Với khung thuế suất mới (5-45%), BTC cũng vẫn thực hiện điều chỉnh thuế suất thuế xuất khẩu than theo lộ trình, bởi việc điều chỉnh thuế xuất khẩu ngay lập tức sẽ tác động mạnh không chỉ đến ngành khai thác than mà còn liên quan đến nhiều ngành khác.