Những năm gần đây,song song với tự do hóa thương mại toàn cầu, các biện pháp chống bán phá giáđược áp dụng ngày càng nhiều.

Khi hàng hóa xuất khẩu Việt Nam ngày càng gia tăng và chiếm thị phần lớncũng là nguyên nhân khiến các nước nhập khẩu đẩy mạnh hành vi bảo vệ lợi íchcủa họ bằng các biện pháp chống bán phá giá và tự vệ.

Do đó các doanh nghiệp Việt phải chủ động đối đầu với những vụ kiện chống bánphá giá có thể dấy lên bất cứ lúc nào.

Thu hút FDI càng tăng càng dễ bị kiện

Theo thạc sỹ Nguyễn Chi Mai - Trưởng Ban phòng vệ thương mại, Cục Quản lý cạnhtranh (Bộ Công Thương), các vụ kiện chống bán phá giá và trợ cấp ngày càng cóxu hướng tăng lên và thường xuyên đối với các nước đang phát triển như TrungQuốc, Ấn Độ và các nước ASEAN… do nền kinh tế các nước này phát triển chủ yếudựa vào xuất khẩu, hàng hóa ngày càng tăng và doanh nghiệp tham gia vào xuấtkhẩu ngày càng nhiều hơn.

Các chuyên gia nhận định, Việt Nam ngày càng tham gia sâu rộng và chủ động hơnvào các hoạt động hội nhập quốc tế, lượng hàng hóa xuất khẩu Việt Nam ngày càngtăng cùng với tăng trưởng thu hút đầu tư nước nước ngoài (FDI). Như vậy hànghóa Việt Namtrong thời gian tới sẽ có tăng trưởng đáng kể, đem lại lợi thế nhất định chocác doanh nghiệp xuất khẩu.

Tuy nhiên, trước làn sóng thu hút FDI ngày càng tăng, hàng hóa xuất khẩu ViệtNam có nguy cơ phải đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá và trợ cấp tănglên. Trong 6 tháng đầu năm 2012, Việt Nam có 4 vụ kiện về phòng vệ thươngmại.

Trước kia, các sản phẩm bị kiện chống bán phá giá và trợ cấp của Việt Namthường là những sản phẩm có giá trị xuất khẩu lớn đem lại giá trị gia tăng caonhư tôm, cá, da giày…

Nhưng những vụ kiện gần đây không rơi vào những sản phẩm chủ lực của Việt Nammà chủ yếu là những mặt hàng có kim ngạch nhỏ hay những sản phẩm của doanhnghiệp FDI.

Bên cạnh đó, các hiện tượng gian lận thương mại, lẩn tránh thuế chống bán phágiá ngày càng tăng khiến các trị trường Mỹ, EU ngày càng nghiêm ngặt hơn đốivới hành vi này.

Cụ thể, khi các doanh nghiệp bị kiện chống bán phá giá tại một số thị trường vàkhông thể xuất khẩu sang các thị trường đó được nữa thì lại luân chuyển đầu tưnhững sản phẩm bị áp thuế chống bán phá giá sang Việt Nam dưới hình thức FDI.Hành vi lẩn tránh thuế chống bán phá giá này là một trong những nguyên nhânkhiến hàng hóa Việt Nambị đánh thuế tăng lên theo dòng chảy của FDI.

Thách thức với các vụ kiện chống bán phá giá

Khi bị kiện chống bán phá giá, các doanh nghiệp thường bị động trong điều traban đầu. Thạc sỹ Nguyễn Chi Mai đưa ra cảnh báo các nước nhập khẩu, đặc biệt Mỹvà EU là những thị trường gia tăng hàng xuất khẩu Việt Nam với thị phần lớn lạiđang có xu hướng kiện “kép” (chống bán phá giá + trợ cấp) trong các vụ việcphòng vệ thương mại đối với Việt Nam đã làm tăng rủi ro, bất lợi cho doanhnghiệp bị kiện.

Vụ kiện kép chống bán phá giá/trợ cấp bắt đầu năm 2009 với vụ túi nhựa PE vàđến nay đã có thêm 2 vụ ống thép và mắc áo xuất khẩu vào thị trường Mỹ.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải bỏ gấp đôi thời gian, công sứcvà tiền bạc để thuê luật sư tư vấn, chuẩn bị tài liệu, gửi bảng câu hỏi... Nếukết luận cuối cùng dẫn đến việc áp cả hai loại thuế chống bán phá giá và chốngtrợ cấp, doanh nghiệp rơi vào tình cảnh “một cổ hai tròng” khi cùng lúc phảichịu hai thứ thuế, việc cạnh tranh tại thị trường Mỹ là vô cùng khó khăn.

Bên cạnh đó, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) sẽ có một số chính sách mới đối với nềnkinh tế phi thị trường, đây sẽ là những thách thức rất lớn cho doanh nghiệpViệt Nam, chẳng hạn như DOC sẽ áp dụng chọn ngẫu nhiên bị đơn bắt buộc thay vìchọn các doanh nghiệp lớn nhất và thay đổi một số chính sách liên quan đến giátrị thay thế.

Thực tế cho thấy khối lượng các vụ kiện chống bán phá giá nói chung và các biệnpháp phòng vệ thương mại nói riêng được áp dụng nhiều và tăng nhanh trong giaiđoạn suy thoái kinh tế.

Các chuyên gia pháp lý đã chỉ ra rằng khi kinh tế khó khăn, các nhà sản xuấtnước ngoài bắt buộc phải bán hàng với giá thấp hơn để giảm lượng hàng tồn khokhiến các nhà sản xuất nội địa gặp khó khăn hơn và chính việc bán giá thấp nàyđã bị cho là hành vi chống bán phá giá.

Đây là một trong những nguyên nhân khiến các vụ kiện chống bán phá giá và phòngvệ thương mại nảy sinh nhiều hơn trong bối cảnh kinh tế khủng hoảng.

Chủ động ứng phó

Theo các chuyên gia, khi bị kiện chống bán phá giá/trợ cấp, các doanh nghiệpcần tích cực, chủ động tham gia kháng kiện và phối hợp đoàn kết giữa các doanhnghiệp với nhau, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn được lựa chọn làm bị đơn bắtbuộc là rất cần thiết để đạt được kết quả cuối cùng có tác động rất lớn đếndoanh nghiệp toàn ngành.

Theo quy định của Mỹ thì chỉ có một số doanh nghiệp được lựa chọn làm bị đơnbắt buộc và được tính mức thuế suất riêng, mức thuế của các doanh nghiệp cònlại sẽ được tính dựa trên mức thuế của những doanh nghiệp được lựa chọn làm bịđơn bắt buộc.

Do đó, các doanh nghiệp còn lại nên tham gia vào vụ kiện với tư cách là bị đơntự nguyện bằng cách gửi thông tin tự giới thiệu mình với cơ quan điều tra vàtrả lời bảng câu hỏi điều tra. Đồng thời các doanh nghiệp phải phối hợp chặtchẽ với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bởi vai trò của Nhà nước có tác độngrất lớn trong vận động hành lang.

Để giảm thiểu động cơ kiện chống bán phá giá của các nhà sản xuất nội địa, cácdoanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa sản phẩm nhằm chứng minhhàng hóa Việt Nam không phải là đối thủ cạnh tranh với các doanh nghiệp trongnước.

Những sản phẩm bị kiện của Việt Nam thường rơi vào những mặt hàng sử dụng nhiềulao động, sản xuất hàng loạt, sử dụng nhiều tài nguyên môi trường…

Do đó các doanh nghiệp cần tăng cường sản xuất những mặt hàng có giá trị giatăng cao hơn bằng cách đầu tư máy móc, công nghệ nhằm ngăn ngừa các biện phápphòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu Việt Nam .

Theo Luật sư Đinh Ánh Tuyết - Giám đốc Công ty Luật IDVN, khi Việt Nam tham giavào WTO cũng như các Hiệp định thương mai tự do, khả năng xảy ra những “lànsóng” về kiện chống bán phá giá là không thể tránh khỏi. doanh nghiệp nên xemđây là một trong những hoạt động, sân chơi bình đẳng trong hoạt động xuất khẩu.

Khi gặp phải những vụ kiện này, doanh nghiệp phải giữ vai trò chủ động, trungtâm vì doanh nghiệp là những đối tượng bị kiện, ngay cả trong các vụ kiện chốngtrợ cấp cũng phải tham gia trả lời các bảng câu hỏi.

Đặc biệt trong các vụ kiện chống bán phá giá, kết quả của các vụ kiện cũng ảnhhưởng trực tiếp đến doanh nghiệp, sự tham gia chủ động doanh nghiệp mới có thểgiữ vững được thị trường xuất khẩu của mình.

Khi tham gia, quan trọng nhất là phối hợp với hiệp hội thuê luật sư ngay từ đầuđể được tư vấn đầy đủ về cách thức trả lời các bảng câu hỏi, nộp bảng câu hỏiđúng hạn và chất lượng thông tin phải đảm bảo vì bảng trả lời là cơ sở để xácđịnh mức thuế suất./.

Nguồn: BáoVietnam Plus