Xung đột tại Trung Đông leo thang, kéo theo rủi ro an ninh hàng hải, chi phí logistics và giá năng lượng biến động mạnh đang tạo ra những “cú sốc dây chuyền” đối với kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, xuất khẩu Việt Nam nỗ lực duy trì nhịp tăng trưởng, đồng thời có những giải pháp để thích ứng với biến động của thị trường quốc tế.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 2 tháng đầu năm 2026 ước đạt 155,7 tỉ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm trước. Hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng trên 10% tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Mexico, Canada, Chile, Argentina, Colombia… Có 13 mặt hàng của Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 79,9% tổng kim ngạch và duy trì vị trí cao tại các thị trường xuất khẩu lớn.

Những biến động thương mại toàn cầu từ đầu tháng 3, nhất là xung đột tại Trung Đông, nhiều nền kinh tế, tập đoàn lớn đang củng cố chuỗi cung ứng, tìm kiếm đối tác mới. Điều này mở ra dư địa tăng trưởng xuất khẩu cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Tại Công điện số 23/CT-TTg ngày 16/3/2026, Thủ tướng chỉ đạo các bộ, ngành liên quan chủ động thích ứng linh hoạt, kịp thời với tình hình thế giới và khu vực để thúc đẩy hơn nữa hoạt động xuất khẩu góp phần thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng kinh tế năm 2026 đạt từ 10% trở lên; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu. Trong đó, trọng tâm là bảo đảm cung ứng đủ xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng; hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA đang có và đẩy nhanh đàm phán, ký kết các FTA mới với Mỹ La tinh, Trung Đông… để mở rộng thị trường, đa dạng sản phẩm xuất khẩu trên cơ sở tăng hàng hoá chế biến sâu, nâng cao giá trị…

Theo các chuyên gia kinh tế, trước hết, doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận thị trường xuất khẩu theo hướng quản trị bằng dữ liệu. Việc phân loại thị trường thành các nhóm tăng trưởng cao, ổn định nhưng cạnh tranh lớn, rủi ro và thị trường mới nổi không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà là bước chuyển về tư duy. Khi nguồn lực doanh nghiệp có hạn, việc đi đúng thị trường quan trọng hơn “đi nhiều thị trường”. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tránh dàn trải, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.

Với diễn biến thị trường thế giới hiện nay, thương vụ Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là cầu nối xúc tiến mà còn là trung tâm điều phối thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc tham gia sâu hơn vào việc cung cấp thông tin chuyên sâu, cảnh báo sớm rủi ro, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý tranh chấp và kết nối đối tác một cách thực chất. Khi các rào cản kỹ thuật, phòng vệ thương mại hay tiêu chuẩn môi trường ngày càng phức tạp, vai trò “lá chắn mềm” của thương vụ càng trở nên quan trọng để giúp doanh nghiệp giữ vững thị trường.

Song song với đó, các doanh nghiệp và hiệp hội cần kết nối chặt chẽ với các đối tác để thường xuyên đối thoại, đưa ra một cơ chế chuyển đổi, lộ trình, phạm vi thích hợp trong thực thi quy định về môi trường và bền vững. Đồng thời, nâng cao năng lực tuân thủ và quản trị rủi ro để chủ động ứng phó nhanh trước những biến động chính sách thương mại, áp lực từ yêu cầu kỹ thuật mới.

Đáng chú ý, tại cuộc họp Thường trực Chính phủ ngày 16/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chỉ đạo dứt khoát không để thiếu xăng dầu trong bất cứ trường hợp nào. Đồng thời, Thủ tướng cũng yêu cầu điều hành giá theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước; thực hiện các biện pháp bình ổn linh hoạt, hiệu quả. Nếu tình hình xung đột tại Trung Đông kéo dài, cơ quan quản lý cần rà soát, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét bố trí ngân sách để hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu. “Tinh thần lấy sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân làm trụ cột chính để xây dựng chính sách, đảm bảo sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân ổn định, hạn chế tối đa ảnh hưởng”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), trong thời điểm hiện nay, giá xăng dầu có nguy cơ tăng cao do tác động xung đột Trung Đông, các giải pháp ngắn hạn để ứng phó linh hoạt, hiệu quả của các bộ, ngành để giảm thiểu tác động là cần thiết, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì sản xuất kinh doanh, đảm bảo tăng trưởng. Tuy nhiên, những thay đổi trong chính sách thương mại và yêu cầu mới của thị trường đòi hỏi hoạt động xuất khẩu dịch chuyển từ lượng sang chất gắn với xây dựng doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, tự chủ. Chủ trương này đang được Chính phủ đẩy mạnh thực hiện như thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đổi mới công nghệ, hỗ trợ tài chính tín dụng…

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính