Đối mặt với nhiều thách thức

Trong suốt năm 2011, dù gặp nhiều diễn biến tráichiều nhưng sản lượng và kim ngạch xuất khẩu của ngành lúa gạo Việt Nam vẫn tăngtrưởng ấn tượng. Giá gạo xuất khẩu bình quân của Việt Nam đạt 495USD/tấn, tăng 5,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Khoảng cách về giá một số loại gạochủ yếu xuất khẩu của nước ta so với gạo cùng phẩm cấp của Thái Lan chẳng nhữngđã được san bằng, thậm chí có những thời điểm còn cao hơn từ 1-6 USD/tấn. Đâylà một kết quả rất đáng khích lệ, khẳng định vị thế của gạo Việt Nam trên thịtrường quốc tế.     

Tuy nhiên, theo nhận định của Hiệp hội lương thựcViệt Nam (VFA), bước sang năm 2012, xuất khẩu gạo của Việt Nam sẽ gặp nhiều khókhăn về thị trường, nhất là trong bối cảnh đang có sự cạnh tranh gay gắt vớigạo của Ấn Độ, Pakistan và cả Myanmar. Hiện, gạo Ấn Độ đang bán rẻ hơn gạo ViệtNam 100 USD/tấn, do đó nhữnghợp đồng thương mại mà DN Việt Namký với các nước châu Phi đang bị gạo giá rẻ của Ấn Độ cạnh tranh gay gắt. Ngaycả một số thị trường truyền thống của Việt Namnhư Philippines, Indonesia… cũng bị Pakistanvà Myanmarxúc tiến thâm nhập. Bên cạnh đó, mặc dù bị lũ lụt, nhưng theo ước tính, lượnggạo hiện đang được Chính phủ Thái Lan và các doanh nghiệp dự trữ vẫn ở mứckhoảng 5 triệu tấn.

Trong khi đó, dù chúng ta có nhiều cơ hội để nângcao khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới nhưng trong 5 năm tới, lượnggạo xuất khẩu của Việt Nam dự kiến chỉ đạt khoảng 6,5-7 triệu tấn/năm. Đó làchưa kể, tới khoảng 70% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam là gạo 25% tấm (tứcloại phẩm cấp thấp), gạo 5% tấm hiện vẫn chưa sánh được với gạo Thái, trong khigạo phẩm cấp thấp thì mất dần thị trường do gạo Ấn Độ và Myanmar cạnh tranh. Dođó, chúng ta không thể vượt qua Thái Lan dù dự báo xuất khẩu gạo Thái Lan giảmsút, trừ khi lượng gạo xuất khẩu của nước này xuống dưới mức 7 triệu tấn/năm. Đặcbiệt, thương mại gạo chịu tác động của nhiều yếu tố như: lượng tồn kho thếgiới, thiên tai mất mùa làm mất cân đối cục bộ; biến động tiền tệ và lạm phátgiá lương thực; tác động của chính sách lương thực ở các nước xuất và nhập khẩulớn, nhất là chính sách nâng giá lúa và tự túc lương thực...

"Xốc" lại liên kết bốn nhà

Theo ông Phạm Văn Bảy, Phó Chủ tịch VFA bước quanăm 2012, Hiệp hội sẽ có những chiến lược cho từng thị trường cụ thể để giữđược thị phần, đồng thời đảm bảo thu mua lúa gạo ổn định để người nông dân cólợi nhuận từ 30% trở lên. Mặt khác, VFA sẽ có giải pháp kêu gọi, khuyến khíchbà con nông dân cần tăng cường sản xuất thêm lúa thơm Jasmin. Đây là loại gạomà chúng ta đang mở rộng thị trường và giá cả cũng hợp lý, cộng với chất lượngđược cải thiện nhiều, đặc biệt là thị trường Hongkong (Trung Quốc), Singapore. Đốivới giống IR 50404 do thị trường gạo cấp thấp và gạo cấp trung bình thì vẫn cónhu cầu, nhưng nên trồng ở mức độ vừa phải, tránh trường hợp nhiều diện tíchxuống giống chất lượng thấp quá sẽ gặp khó khăn trong năm 2012.

Tuy nhiên, về lâu về dài, Giáo sư T.S Võ TòngXuân, một trong những chuyên gia đầu ngành lúa gạo thì cho rằng, ngành lúa gạonước ta chỉ nên chọn ra vài giống chủ lực, sau đó hoàn thiện công nghệ và đầu tưcho khâu sản xuất giống để đưa ra vài giống lúa phục vụ xuất khẩu để tránh tìnhtrạng có quá nhiều loại giống như hiện nay. Đồng thời, DN phải chủ động đượcnguyên liệu vì thực tế, hiện nay phần lớn DN xuất khẩu gạo của VN chưa có vùngnguyên liệu. DN là chủ thể trực tiếp tiếp cận với thị trường nên họ phải có vaitrò, trách nhiệm chính trong việc xây dựng thương hiệu. Nếu gạo không có thươnghiệu thì thị trường có khả năng thu hẹp, hiệu quả thấp. Có thương hiệu mới bánđược giá cao, giá trị gia tăng của sản phẩm gạo sẽ tăng lên, đem lại lợi nhuậncho cả DN và nông dân.

Liên quan đến việc chủ động nguồn nguyên liệu vàliên kết với người nông dân, ông Huỳnh Văn Thòn, Tổng giám đốc Công ty CP bảovệ thực vật An Giang (AGPPPS) cho biết, nếu các DN cùng chung tay hỗ trợ ngườinông dân thực hiện mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” thì giá trị và thương hiệu gạocủa Việt Nam sẽ được nâng lên. Với cách làm này, nông dân sẽ  giảm đượcnhiều chi phí sản xuất, bán được lúa với giá cao hơn từ 3-4 triệu/ha so với tựlàm bình thường, còn DN thì ổn định được vùng nguyên liệu thu mua lúa với khốilượng lớn, chất lượng đồng đều, không phải qua nhiều khâu trung gian, việc vậnchuyển, chế biến, xuất khẩu cũng thuận lợi hơn.

Để minh chứng cho việc trên, ông Thòn chobiết, từ khi triển khai mô hình này tới nay đã có trên 7.803 ha với 6.400 hộnông dân tại 13 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long tham gia. Dự kiến, trong vụ đôngxuân 2011-2012 diện tích sẽ sẽ tăng lên 20.000ha và đến năm 2013 đạt100.000-200.000ha, trong đó mỗi tỉnh sẽ có diện tích từ 10.000-20.000ha.

Theo T.S Phạm Văn Dư - Phó cục trưởng Cục Trồngtrọt, với 210 doanh nghiệp xuất khẩu gạo hiện nay, trong đó thành viên VFA là123 doanh nghiệp, nếu mỗi đơn vị xây dựng cho mình một “cánh đồng mẫu lớn” diệntích 1.000ha thì cả nước sẽ có ít nhất 123.000-210.000ha vùng nguyên liệu,chiếm 7,4-12,7% diện tích canh tác. “Không thể hình thành thương hiệu cho lúagạo Việt Namnếu không có vùng sản xuất đủ tiêu chuẩn, mô hình cánh đồng mẫu lớn sẽ từngbước giúp nông dân sản xuất theo đơn đặt hàng và theo kế hoạch cụ thể”, ông Dưnhấn mạnh. Cánh đồng mẫu lớn sản xuất lúa mang tính hiện đại hơn làm gia tăngchất lượng lúa gạo và làm nền tảng cho việc sản xuất lúa theo VietGAP thông quatăng cường liên kết 4 nhà và các bên tham gia mô hình đều hưởng lợi ích caonhất.

Nguồn: http://www.baocongthuong.com.vn