Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) xác định rõ vai trò của các biện pháp phòng vệ trong việc bảo vệ sản xuất trong nước, đồng thời thúc đẩy hội nhập, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Lá chắn” vững chắc cho sản xuất nội địa

Trong tiến trình hội nhập ngày càng sâu rộng, phòng vệ thương mại không đơn thuần là biện pháp kỹ thuật mà đã trở thành một cấu phần quan trọng trong quản lý kinh tế vĩ mô.

Những năm gần đây, Cục Phòng vệ thương mại đã khởi xướng điều tra tổng cộng 62 vụ việc và hiện đang áp dụng 37 biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam; trong đó đã ban hành quyết định áp dụng biện pháp với 36 vụ việc.

Danh mục sản phẩm được điều tra và áp dụng biện pháp tương đối đa dạng, bao gồm: kim loại cơ bản, hóa chất, nhựa, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng thiết yếu. Đáng chú ý, có những mặt hàng gắn trực tiếp với sinh kế của nông dân như: đường, bột ngọt liên quan tới cây mía, sorbitol liên quan tới cây sắn. Điều đó cho thấy, phạm vi tác động của phòng vệ thương mại không chỉ dừng ở các ngành công nghiệp nền tảng mà còn lan tỏa tới khu vực nông nghiệp và đời sống xã hội.

Theo đánh giá của Cục Phòng vệ thương mại, việc áp dụng các biện pháp phù hợp với cam kết quốc tế đã mang lại lợi ích thiết thực cho nền kinh tế. Quy mô doanh thu của các doanh nghiệp được bảo vệ trong những năm qua ước đạt 600.000 nghìn tỷ đồng, tạo việc làm cho trên 56.000 lao động trực tiếp và hàng trăm nghìn lao động gián tiếp.

Cùng với đó, nguồn thu từ thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ, thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đóng góp hơn 2.500 tỷ đồng mỗi năm vào ngân sách nhà nước.

Quan trọng hơn, các biện pháp này tạo “khoảng đệm” cần thiết để doanh nghiệp nội địa có thời gian tái cơ cấu, đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng sức cạnh tranh. Ở góc độ dài hạn, phòng vệ thương mại góp phần giúp nền kinh tế tránh phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu, tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài, bảo đảm an ninh kinh tế và ổn định xã hội.

Chủ động ứng phó, giữ vững thị trường xuất khẩu

Nếu ở thị trường nội địa, phòng vệ thương mại là công cụ bảo vệ sản xuất, thì trên mặt trận xuất khẩu, đây lại là “bài toán” đòi hỏi sự chủ động và chuyên nghiệp. Tính đến nay, hàng xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt 300 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 25 thị trường. Riêng năm 2025 ghi nhận 23 vụ việc đến từ 12 thị trường, liên quan nhiều mặt hàng từ tủ gỗ, gỗ dán, pin năng lượng mặt trời, tôm, cá tra-basa, máy xịt rửa áp lực cao đến đệm mút, máy cắt cỏ, giấy bọc thuốc lá, hạt nhựa EPS, mật ong…

Việc gia tăng các vụ điều tra là hệ quả tất yếu khi Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong bối cảnh thương mại quốc tế nhiều biến động. Trước thực tế này, Cục Phòng vệ thương mại đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và hiệp hội ngành hàng để hỗ trợ doanh nghiệp xử lý hiệu quả các vụ việc.

Kết quả cho thấy nhiều vụ việc Việt Nam đã thành công trong việc chứng minh doanh nghiệp không bán phá giá, Chính phủ không trợ cấp hay can thiệp tạo lợi thế bất bình đẳng. Nhờ đó, doanh nghiệp xuất khẩu không bị áp thuế phòng vệ thương mại hoặc chỉ chịu mức thuế thấp hơn so với cáo buộc ban đầu và so với các nước khác, qua đó giữ vững và mở rộng thị trường.

Bám sát định hướng Đại hội XIV của Đảng giai đoạn 2026-2030 về xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, Cục Phòng vệ thương mại đã xác định các nhiệm vụ trọng tâm: rà soát, hoàn thiện chính sách phòng vệ; tăng cường năng lực phân tích và giám sát thương mại để phát hiện sớm rủi ro; củng cố cơ chế phối hợp liên ngành; mở rộng hợp tác quốc tế; nâng cao năng lực cán bộ và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với mô hình tăng trưởng mới.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, phòng vệ thương mại vì thế không chỉ là công cụ xử lý tranh chấp, mà đang trở thành đòn bẩy chiến lược góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng sức chống chịu và khẳng định vị thế của nền kinh tế Việt Nam trên bản đồ thương mại quốc tế.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế Tài chính