Trong bối cảnh xu hướng bảo hộ thương mại tiếp tục gia tăng trên phạm vi toàn cầu, các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng được nhiều quốc gia sử dụng với tần suất và mức độ phức tạp cao hơn. 

Thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho thấy, tính đến hết tháng 5/2026, đã có 321 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, trong đó, các vụ điều tra chống bán phá giá và tự vệ chiếm tỷ lệ cao nhất. Các vụ việc điều tra chống trợ cấp chiếm tỷ lệ nhỏ hơn nhưng đang tăng nhanh do tính chất phức tạp của vụ việc và xu hướng bảo hộ mới. Bên cạnh đó, điều tra lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại có xu hướng gia tăng đột biến, đặc biệt là Hoa Kỳ.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp Việt Nam trong việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro, chủ động theo dõi các tín hiệu cảnh báo và chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực để ứng phó hiệu quả với các vụ việc điều tra, bảo vệ hoạt động sản xuất, xuất khẩu và duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trả lời báo chí tại Họp báo thường kỳ quý II/2026 do Bộ Công Thương tổ chức vừa qua, ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại cho biết, xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại trên toàn cầu đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Không chỉ các vụ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp hay chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại tiếp tục gia tăng, nhiều nền kinh tế lớn còn sử dụng thêm các công cụ chính sách mới nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước.

Hiện nhiều nền kinh tế đang áp dụng các công cụ như điều tra phòng vệ thương mại, cùng nhiều biện pháp khác để bảo vệ lợi ích kinh tế và ngành sản xuất trong nước. Điều đó phản ánh xu hướng các thị trường ngày càng siết chặt yêu cầu đối với hàng hóa nhập khẩu.

Ở góc độ quản lý, Cục Phòng vệ thương mại đánh giá nguy cơ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục phải đối mặt với các vụ điều tra phòng vệ thương mại trong thời gian tới vẫn ở mức cao. Đây là xu hướng đã diễn ra nhiều năm qua và nhiều khả năng sẽ tiếp tục khi quy mô xuất khẩu của Việt Nam ngày càng mở rộng.

Theo ông Chu Thắng Trung, nguy cơ này xuất phát từ chính sách thương mại của nhiều nền kinh tế lớn đang thay đổi theo hướng tăng cường bảo hộ. Đồng thời, hiện nay kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam liên tục tăng, kéo theo khả năng phát sinh các vụ điều tra phòng vệ thương mại - điều thường gặp đối với các nền kinh tế có độ mở lớn.

Bên cạnh đó, quá trình tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu khiến các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến xuất xứ hàng hóa, nguồn gốc nguyên liệu, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa cũng như tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Đây đều là những yếu tố có thể làm gia tăng rủi ro đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Cục Phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm trên cơ sở theo dõi diễn biến xuất khẩu của từng mặt hàng, từng thị trường nhằm kịp thời cung cấp thông tin để doanh nghiệp chủ động chuẩn bị trước khi các vụ việc phát sinh. Kinh tế học

Cùng với đó, Cục Phòng vệ thương mại sẽ tăng cường tập huấn, nâng cao năng lực quản trị dữ liệu, quản trị chi phí và tuân thủ quy định pháp luật trong các vụ điều tra phòng vệ thương mại; phối hợp với các hiệp hội ngành hàng và địa phương hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng quy định về xuất xứ hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và kiểm soát gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp.

Ông Chu Thắng Trung khẳng định Cục Phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình xử lý các vụ việc, từ hướng dẫn trả lời bản câu hỏi điều tra, chuẩn bị hồ sơ, tham gia thẩm tra đến trao đổi với cơ quan điều tra nước ngoài nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời bảo đảm các cuộc điều tra được tiến hành phù hợp với các quy định và cam kết quốc tế.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính