Giữ vững vị thế dẫn đầu ASEAN, ngành gỗ Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái tạo động lực tăng trưởng mới bằng đa dạng hóa thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và chuyển đổi xanh. Đây được xem là nền tảng quan trọng để duy trì sức cạnh tranh trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động.

Tái định vị mô hình tăng trưởng để giữ vững vị thế dẫn đầu

Sau nhiều năm liên tục nằm trong nhóm ngành xuất khẩu chủ lực, gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và cán cân thương mại.

Theo số liệu Cục Hải quan, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD, chiếm gần 63,7% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ của toàn khối ASEAN, qua đó giữ vững vị trí dẫn đầu khu vực.

Bước sang năm 2026, dù môi trường thương mại quốc tế tiếp tục đối mặt với nhiều biến động, ngành vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực với kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng 4,9% so với cùng kỳ năm trước.

Riêng tháng 6/2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ đạt hơn 1,5 tỷ USD, tăng 7,7% so với tháng trước và tăng 13,9% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy hoạt động sản xuất, giao hàng đang có dấu hiệu khởi sắc trở lại khi nhu cầu tại nhiều thị trường từng bước phục hồi. Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng vẫn còn không ít thách thức.

Đáng chú ý, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gỗ với kim ngạch đạt khoảng 4,3 tỷ USD, chiếm gần 49,7% tổng giá trị xuất khẩu, song lại giảm 6,5% so với cùng kỳ năm trước. Ngược lại, Trung Quốc kim ngạch đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng mạnh 46,5% so với cùng kỳ năm trước; Nhật Bản đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 5,6% so với cùng kỳ, trong khi nhiều thị trường châu Âu như: Hà Lan, Đức ghi nhận mức tăng trưởng rất cao nhờ tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Theo ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA), ngành gỗ và nội thất đã có những đóng góp vượt xa quy mô của một ngành sản xuất thông thường. Riêng các doanh nghiệp thuộc HAWA sau sáp nhập đạt khoảng 8,3 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu trong năm 2025, tương đương 8-9% GRDP của TP. Hồ Chí Minh. Trên phạm vi cả nước, ngành gỗ Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm 8 ngành hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Mẫn, với những kết quả này, ngành gỗ hoàn toàn xứng đáng được nhìn nhận là một ngành kinh tế mũi nhọn, cần có chính sách hỗ trợ dài hạn để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường trong giai đoạn phát triển mới.

Đa dạng hóa thị trường, nâng cao giá trị để bứt phá

Bên cạnh kết quả đạt được, các chuyên gia cho rằng, dư địa tăng trưởng của ngành gỗ vẫn còn rất lớn khi sản phẩm Việt Nam mới chiếm khoảng 7% tổng nhu cầu nhập khẩu đồ gỗ toàn cầu trị giá khoảng 230 tỷ USD mỗi năm. Điều này đồng nghĩa, nếu tận dụng hiệu quả các FTA, nâng cao năng lực thiết kế và xây dựng thương hiệu, ngành gỗ hoàn toàn có thể tạo bước đột phá trong những năm tới.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuyển hướng sang các thị trường châu Âu, Đông Bắc Á, Australia, Canada, Trung Đông và Ấn Độ nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, đồng thời đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững đang ngày càng phổ biến trên thế giới.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Tuệ, Phó Chủ tịch HAWA, để mở rộng thị trường hiệu quả, cần thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên giữa HAWA và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài theo từng thị trường, từng nhóm sản phẩm và từng vấn đề chính sách.

Ngoài việc duy trì các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc, HAWA đề xuất ưu tiên khai thác hai thị trường giàu tiềm năng là Trung Đông và Ấn Độ; đồng thời tăng cường cung cấp thông tin về xu hướng tiêu dùng, hệ thống phân phối, các dự án lớn, kết nối trực tiếp với nhà nhập khẩu và cập nhật kịp thời những quy định mới về thuế quan, phòng vệ thương mại, tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, quy định của EU về chuỗi cung ứng không gây mất rừng (EUDR) và các yêu cầu xanh để doanh nghiệp chủ động thích ứng.

Ở góc độ ngành hàng, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) cho rằng, điều đáng quan tâm hiện nay không chỉ là biến động thị trường mà là mô hình tăng trưởng truyền thống đã dần tới giới hạn. Theo ông Hoài, muốn duy trì mục tiêu tăng trưởng cao trong dài hạn, ngành cần tái cấu trúc theo hướng nâng cao năng suất, ứng dụng công nghệ, phát triển thương mại điện tử, tăng tỷ trọng thiết kế, xây dựng thương hiệu và chủ động hệ thống phân phối thay vì tiếp tục phụ thuộc vào gia công.

Triển vọng 6 tháng cuối năm được đánh giá vẫn tích cực khi nhu cầu tại nhiều thị trường châu Á và châu Âu đang được cải thiện, trong khi các FTA tục mở rộng lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.

Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu khoảng 19 tỷ USD trong năm 2026, ngành gỗ Việt Nam cần đồng thời thúc đẩy đa dạng hóa thị trường, mở rộng diện tích rừng có chứng chỉ quản lý bền vững, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và phát triển chuỗi cung ứng minh bạch.

Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt nhằm giữ vững đà tăng trưởng xuất khẩu, mà còn là nền tảng để ngành gỗ Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt ASEAN và đóng góp bền vững cho tăng trưởng kinh tế đất nước.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính