Có rất nhiều vấn đề liên quan đến các biện pháp phi thuế quan trong CPTPP và EVFTA, như hàng rào kỹ thuật trong thương mại, biện pháp an toàn thực phẩm, phòng vệ thương mại, sở hữu trí tuệ…, trong đó tiêu chuẩn về lao động và môi trường rất đáng quan tâm trong ngành thủy sản.

Hiện các nước tham gia FTA đều không từ bỏ quyền ban hành các hàng rào phi thuế quan. Phần lớn cam kết đạt được trong các hiệp định nhằm minh bạch hóa các biện pháp này.

Thời gian gần đây, một số thị trường khó tính xoáy vào chuyện lao động trong ngành cá, tôm Việt Nam, là tiếng chuông cảnh báo DN phải thận trọng hơn 2 vấn đề này để tránh vướng phải những sai sót đáng tiếc. 

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang - Giám đốc trung tâm WTO và hội nhập (VCCI), khi đàm phán TPP, lao động và sở hữu trí tuệ khiến việc đàm phán giữa Việt Nam với các nước bị kéo dài.

Hiện CPTPP và EVFTA đều có nhóm nguyên tắc trong tuyên bố của ILO năm 1998, bao gồm quyền tự do liên kết và thương lượng tập thể của người lao động và người sử dụng lao động; xóa bỏ lao động cưỡng bức và lao động bắt buộc; cấm sử dụng lao động trẻ em, xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất; xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử về việc làm và nghề nghiệp. “Vì thế, ngành thủy sản phải lưu ý đến yếu tố có lao động trẻ em, nhất là trong nuôi trồng” – bà Trang khuyến cáo.

Ngoài ra, bà Trang cho biết, trong CPTPP và EVFTA không có tiêu chuẩn chung nào về môi trường, nhưng có một số cam kết có tính chất khuyến nghị, định hướng các nước cam kết nỗ lực thực hiện các cam kết riêng theo hướng không giảm tiêu chuẩn môi trường vì lợi ích thương mại.

Trong CPTPP có cam kết về đánh bắt hải sản, ngăn ngừa đánh bắt quá mức, giảm đánh bắt các loài chưa trưởng thành; cam kết không trợ cấp các tàu cá bị liệt vào danh mục đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo, không đúng quy định (IUU). 

Với EVFTA phải tuân thủ các biện pháp bảo tồn, quản lý và khai thác bền vững nguồn lợi thủy sản, cam kết trao đổi hợp tác thông tin về các vấn đề liên quan tới việc kiểm soát, giám sát, thực thi các biện pháp quản lý đánh bắt hải sản… 

Có thể thấy, đằng sau những thông tin hấp dẫn về việc cắt giảm thuế quan khi CPTPP và EVFTA có hiệu lực, các DN nói chung, DN ngành thủy sản nói riêng sẽ phải trải qua bài “kiểm tra” rất khắt khe trước khi được hưởng những ưu đãi này. Điều này đòi hỏi DN, hiệp hội và cơ quan chức năng phải cùng vào cuộc, xây dựng chuỗi sản xuất an toàn cho ngành thủy sản.