Kết quả ngoại thương quý I cho thấy bức tranh tăng trưởng cao về quy mô, song đồng thời bộc lộ những vấn đề mang tính cơ cấu như xu hướng nhập siêu và tình trạng suy giảm vai trò của khu vực trong nước. 

Nếu không sớm khắc phục, những rủi ro với thương mại quốc tế và toàn bộ nền kinh tế sẽ ngày càng rõ nét trong các quý tiếp theo, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng hai con số mà Việt Nam đã đặt ra.

Sáng -  tối bức tranh xuất nhập khẩu quý I

Quý I/2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức cao nhất kể từ năm 2022.

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa  đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm trước và là mức tăng cao nhất trong 5 năm gần đây. 

Tuy nhiên, ở chiều nhập khẩu, kim ngạch đạt 126,57 tỷ USD, tăng tới 27% so với cùng kỳ năm trước - cao hơn nhiều so với tốc độ tăng xuất khẩu, 

Hệ quả trực tiếp của diễn biến này là cán cân thương mại hàng hóa quý I nhập siêu 3,64 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu 3,57 tỷ USD. 

Tại họp báo thường ký quý I của Bộ Công Thương diễn ra cuối tuần qua, ông Lê Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, qua theo dõi số liệu các năm, mức nhập siêu của quý I không phải quá cao vì đây thường là giai đoạn các doanh nghiệp tích cực nhập khẩu nguyên liệu, máy móc thiết bị để đầu tư cho các dự án mới. 

“Năm 2025, các dự án FDI đầu tư tăng kỷ lục nên giờ là thời điểm họ nhập khẩu cơ sở vật chất. Số liệu cho thấy các mặt hàng nhập khẩu cao gồm linh kiện điện tử, máy móc thiết bị phụ tùng, xăng dầu và nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Đây đều là những mặt hàng phục vụ sản xuất”, ông Hải lý giải.

Đồng quan điểm, theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), kết quả nhập siêu ở giai đoạn này chưa hẳn là dấu hiệu bất thường hay tiêu cực mà mang tính chất ngắn hạn, gắn với chu kỳ sản xuất và yếu tố giá. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, việc chuyển sang nhập siêu phản ánh nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Điều này cũng cho thấy doanh nghiệp chủ động tăng dự trữ đầu vào để phòng ngừa rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng.

Một vấn đề đáng quan tâm hơn, theo Cục Thống kê, là việc kết quả xuất nhập khẩu quý I đang phản ánh rõ nét sự phụ thuộc ngày càng lớn vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và sự suy giảm vai trò của khu vực kinh tế trong nước.

Cụ thể, 93,9% kim ngạch nhập khẩu là tư liệu sản xuất, trong đó nhóm máy móc, thiết bị và phụ tùng chiếm 55,3%, phản ánh chu kỳ mở rộng đầu tư, sản xuất đang diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt trong khu vực FDI khi kim ngạch nhập khẩu của khu vực này tăng tới 45,3%. Ngược lại, kim ngạch nhập khẩu của khu vực kinh tế trong nước giảm 4,3%, cho thấy một bộ phận doanh nghiệp trong nước còn gặp khó khăn.

Không chỉ giảm nhập khẩu, kim ngạch xuất khẩu của khu vực trong nước cũng âm 16,6% so với cùng kỳ năm trước, khi chỉ đạt 24,47 tỷ USD, chiếm 19,9% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Theo Cục Thống kê, tình trạng khu vực kinh tế trong nước tăng trưởng âm cả về xuất khẩu lẫn nhập khẩu là dấu hiệu cần quan tâm. Nếu xu hướng này kéo dài, khoảng cách giữa khu vực FDI và khu vực trong nước sẽ ngày càng nới rộng, làm suy giảm tính tự chủ của nền kinh tế trong hoạt động thương mại quốc tế.

Ở tầm vĩ mô, nhập siêu quay trở lại tạo áp lực lên cán cân thanh toán, tỷ giá và dự trữ ngoại hối. Mức độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu tư liệu sản xuất khiến nền kinh tế nhạy cảm với biến động giá năng lượng, xung đột địa chính trị và thay đổi chính sách của các đối tác thương mại lớn. 

Đồng thời, khi phần lớn giá trị gia tăng trong xuất khẩu nằm ở khu vực FDI, tác động lan tỏa đến thu nhập, việc làm và tích lũy vốn của khu vực trong nước bị hạn chế, làm giảm hiệu quả thực chất của tăng trưởng ngoại thương đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Nguồn: VnBusiness