Phòng vệ thương mại sao cho trúng và đúng?

05/04/2016 12:00 - 1163 lượt xem

Khi Việt Nam hội nhập sâu rộng, để tăng sức đề kháng cho nền kinh tế, nhiều khi phải sử dụng đến phòng vệ thương mại. Nhưng sử dụng “dao sắc” này như thế nào cho đúng cách lại là điều cần nói. Rõ ràng, khung khổ pháp lý là điều kiện cần nhưng chưa đủ.

Lạt mềm buộc chặt

Bản chất của thuế phòng vệ thương mại, theo quan điểm của Ủy ban Kinh tế của Quốc hội khi thẩm tra dự án Luật Thuế nhập khẩu, thuế xuất khẩu, là “loại thuế nhập khẩu mang tính đặc thù, đánh vào hàng hóa của các doanh nghiệp nước ngoài nhập khẩu vào Việt Nam, là một trong nhiều biện pháp về phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ sản xuất trong nước khi bị ảnh hưởng bởi hoạt động bán phá giá, trợ cấp của các nhà xuất khẩu nước ngoài vào thị trường Việt Nam”.

Điều này có nghĩa là các biện pháp này chỉ được quyết định dựa trên kết quả điều tra về chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ do Bộ Công thương tiến hành khi có dấu hiệu về thiệt hại đối với thị trường trong nước do hoạt động bán phá giá, trợ cấp của các nhà xuất khẩu nước ngoài. Số tiền thuế thu được không nộp vào ngân sách nhà nước (NSNN), mà nộp vào tài khoản riêng do Bộ Công thương quản lý. Nó chỉ được nộp vào NSNN khi có quyết định chính thức kết quả điều tra hoạt động phá giá và trợ cấp của doanh nghiệp nước ngoài.

“Trường hợp qua điều tra mà không có dấu hiệu vi phạm thì số tiền thuế tạm thu phải trả lại cho doanh nghiệp”, ông Nguyễn Văn Giàu, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế nhấn mạnh.

Như thế, việc sử dụng “lạt mềm” - không quy định cụ thể về mức hoặc khung thuế suất đối với thuế chống trợ cấp và thuế chống bán phá giá - là phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời là lợi thế và tạo thuận lợi, chủ động cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc điều hành hoạt động thương mại hàng hóa xuất nhập khẩu.

Nuông mãi, con không “lớn” được!

Bàn về vấn đề này, ông Nguyễn Ngọc Bảo (ĐBQH tỉnh Vĩnh Phúc, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần thép Việt - Đức) lưu ý, việc áp dụng các biện pháp phòng vệ cho các mặt hàng sản xuất trong nước để bảo vệ sản xuất cũng như bảo vệ cho người tiêu dùng là rất cần thiết, nước nào cũng áp dụng; nhưng nếu không cân nhắc kỹ càng thì lại làm thiệt hại đến người tiêu dùng; không khuyến khích các doanh nghiệp nỗ lực cạnh tranh, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động.

Chẳng hạn, các mặt hàng như thép, xăng dầu, khi giá thế giới đang giảm mà giá thành hàng hóa trong nước sản xuất đang cao hơn thế giới thì việc xây dựng hàng rào tự vệ để bảo vệ nguồn sản xuất trong nước lại dẫn đến việc người tiêu dùng bị thiệt hại. Là người trực tiếp làm việc trong ngành sản xuất thép, ông Bảo cung cấp thông tin: Gần đây nhất, thuế tự vệ áp dụng cho khối thép là 23% và 14,2% đối với thép dài nhập khẩu, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 23-3. Trước đó một tuần thị trường thép đã có hiện tượng găm hàng để chờ tăng giá, khiến cho người tiêu dùng thiệt hại vì giá thành trong xây dựng tăng lên, giá trị vật liệu cũng tăng; thiệt hại cho nền kinh tế.

Hiện nay, một tấn thép sản xuất trong nước giá cao hơn thế giới khoảng 50 USD. Thực tế này làm nảy sinh câu hỏi - Trong trường hợp này có nên bảo vệ sản xuất trong nước bằng mọi cách và khuyến khích việc khai thác tài nguyên cạn kiệt mà sử dụng lại không hiệu quả như thế hay không? “Bênh vực” cách đó, doanh nghiệp làm sao lớn được, nhiều đại biểu đặt vấn đề nghiêm túc về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong hội nhập.

Bên cạnh đó, bài học thu được từ việc áp thuế chống bán phá giá với sản phẩm thép vừa qua cần được tiếp thu để chúng ta cân nhắc cho các vụ việc tương tự, trước mắt đối với mặt hàng thép mạ (còn gọi là tôn mạ) nhập khẩu từ Trung Quốc (bao gồm cả Hồng Kông) và Hàn Quốc.

Đừng lấy đá ghè chân nhau!

Dựng hàng rào kỹ thuật thì đúng là nước nào cũng làm để bảo hộ sản xuất trong nước, nhưng vấn đề nằm ở chỗ, làm một cách khéo léo để không “anh” nào trách mình được, TS Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội khuyến nghị. Khi muốn hạn chế một mặt hàng cụ thể nào đó có thể làm phương hại sản xuất trong nước, các nhà quản lý cần nắm vững nhu cầu của thị trường, năng lực sản xuất của doanh nghiệp nội, nương theo đó mà dựng rào thì mới không vi phạm các cam kết quốc tế. Đi kèm theo, tất nhiên, phải là những biện pháp kiểm tra, kiểm soát để ngăn chặn hàng nhập lậu.

Bên cạnh đó, sẽ là thiếu sót lớn nếu không nghĩ đến việc ứng phó với thuế phòng vệ thương mại của các thị trường xuất khẩu đối với hàng hóa Việt Nam. Năm 2012, các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra, cá ba sa đã từng khốn đốn vì đua nhau hạ giá, bán lấy được để tranh giành thị trường. Không chỉ các doanh nghiệp chịu thua thiệt trong tình thế này mà thương hiệu của sản phẩm Việt Nam cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng và dẫn đến hàng loạt cuộc điều tra chống bán phá giá sau đó. Trong khi đó, nếu điều tra thị trường tốt và có sự đoàn kết giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành hàng, thì vừa có thể bán với giá hợp lý hơn; vừa không bị nước đối tác tiến hành điều tra, áp thuế phòng vệ thương mại.

Sử dụng công cụ phòng vệ thương mại không phải chiếc đũa thần giúp doanh nghiệp Việt Nam tồn tại, xuất khẩu hàng hóa sang nước khác và chiếm lĩnh thị trường nội địa một cách vô điều kiện. Nếu các doanh nghiệp Việt Nam không tự đổi mới, nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm thì chẳng khác nào một cơ thể vốn đã ốm yếu, trúng gió nhẹ đã ngã bệnh nặng. Hơn thế, không chỉ tự bồi bổ sức khỏe cho riêng mình, các doanh nghiệp Việt còn cần sát cánh bên nhau, theo tinh thần “ba cây chụm lại nên hòn núi cao” thì mới có thể trụ vững cả trên sân nhà lẫn sân khách.

Nguồn: Báo điện tử Nhân Dân