Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 124/2026/TT-BTC bổ sung quy định kiểm tra chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa nhập khẩu được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro.

Thông tư số 124/2026/TT-BTC bổ sung khoản 10 vào sau khoản 9 Điều 15 Thông tư số 33/2023/TT-BTC ngày 31/5/2023 của Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định về xác định xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Theo đó, việc kiểm tra chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa nhập khẩu được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro.

Theo Điều 15 Thông tư số 33/2023/TT-BTC, đối với hàng hóa nhập khẩu từ nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ có thỏa thuận ưu đãi đặc biệt về thuế nhập khẩu với Việt Nam, cơ quan Hải quan căn cứ quy tắc xuất xứ theo từng hiệp định thương mại tự do để kiểm tra, đối chiếu thông tin trên chứng từ chứng nhận xuất xứ với thông tin khai báo, chứng từ thuộc hồ sơ hải quan và kết quả kiểm tra thực tế hàng hóa, nếu có.

Đối với chứng từ tự chứng nhận xuất xứ, cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra, đối chiếu theo quy định của từng hiệp định thương mại. Việc kiểm tra được thực hiện trên cơ sở thông tin thể hiện trên chứng từ, hồ sơ hải quan và kết quả kiểm tra hàng hóa thực tế; trường hợp có hệ thống thông tin phục vụ xác minh thì thực hiện đối chiếu theo quy định tương ứng.

Khi phát sinh nghi vấn về xuất xứ, người khai hải quan có trách nhiệm giải trình, cung cấp tài liệu chứng minh theo yêu cầu của cơ quan Hải quan. Trường hợp chưa đủ cơ sở xác định tính hợp lệ của chứng từ hoặc xuất xứ hàng hóa, cơ quan Hải quan thực hiện xác minh với cơ quan, tổ chức cấp chứng từ chứng nhận xuất xứ, người xuất khẩu, người sản xuất hoặc cơ quan Hải quan nước xuất khẩu theo quy định.

Việc bổ sung khoản 10 Điều 15 tạo cơ sở áp dụng quản lý rủi ro ngay trong khâu kiểm tra chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng nhập khẩu. Trước đó, Thông tư số 33/2023/TT-BTC đã quy định kiểm tra xuất xứ hàng hóa xuất khẩu dựa trên nguyên tắc đánh giá rủi ro và kết quả phân luồng kiểm tra của cơ quan Hải quan.

Với quy định mới, kiểm tra chứng từ xuất xứ hàng nhập khẩu được đặt trong cùng phương thức quản lý rủi ro của nghiệp vụ hải quan. Theo đó, thông tin về doanh nghiệp, hàng hóa, chứng từ và các yếu tố liên quan được sử dụng trong quá trình đánh giá rủi ro, làm cơ sở thực hiện biện pháp kiểm tra phù hợp.

Quy định này không thay thế các bước giải trình, kiểm tra và xác minh xuất xứ đã được quy định tại Thông tư số 33/2023/TT-BTC. Khi phát sinh dấu hiệu nghi vấn, cơ quan Hải quan vẫn thực hiện các biện pháp kiểm tra, xác minh theo quy định để làm rõ tính hợp lệ của chứng từ và xuất xứ hàng hóa.

Thông tư số 124/2026/TT-BTC được ban hành ngày 22/8/2026 và có hiệu lực kể từ ngày ban hành.

Nguồn: Lê Bùi, Tạp chí Kinh tế - Tài chính