Vì sao sản phẩm dừa của Việt Nam khi ra thị trường quốc tế vẫn thường phải "núp bóng" hoặc bán thô cho các tập đoàn nước ngoài đóng nhãn mác khác, dẫn đến tổn thất lớn về giá trị kinh tế, cũng như thương hiệu Quốc gia? Đây là trăn trở của các đại biểu tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản những tháng cuối năm 2026 được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức.

Việt Nam trong nhóm 4 quốc gia sản xuất, xuất khẩu dừa lớn nhất thế giới

Để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt trên 74 tỷ USD trong năm 2026, ngành rau quả được kỳ vọng tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, trong đó dừa được xem là ngành hàng tỷ đô cần phải được “chăm sóc” chu đáo.

Nói về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam cho biết, hiện nay, Việt Nam đứng trong nhóm 4 quốc gia sản xuất và xuất khẩu dừa lớn nhất thế giới. Ngành dừa không chỉ giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập bền vững cho hàng trăm nghìn hộ nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Duyên hải miền Trung, mà còn đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu nông sản quốc gia.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của ngành dừa đạt 1 tỷ 250 triệu USD. Dư địa để tăng trưởng kim ngạch này còn rất lớn vì thế giới đang cần rất nhiều sản phẩm từ thiên nhiên và nguyên liệu cho ngành dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm, chế phẩm sinh học... 

Trong bối cảnh Chính phủ đặt quyết tâm cao đưa nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, ngành dừa hoàn toàn có thể trở thành “mũi nhọn đột phá” mới nếu được khai thác đúng tiềm năng.

Dư địa thị trường quốc tế đối với các sản phẩm chế biến sâu từ dừa (như nước dừa đóng hộp, đường hoa dừa, cơm dừa sấy, dầu dừa tinh khiết, sữa dừa, than hoạt tính từ gáo dừa, xơ dừa, vật liệu xây dựng cao cấp từ dừa...) là vô cùng khổng lồ.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân cho biết, hiện toàn tỉnh Vĩnh Long có 222 mã số vùng trồng dừa tươi xuất khẩu và 29 cơ sở đóng gói được cấp mã số xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Trên địa bàn tỉnh có khoảng 151 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến dừa, trải rộng ở nhiều khâu như chế biến vỏ, gáo, cơm dừa, nước dừa...

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dừa của tỉnh đạt khoảng 500 triệu USD, tăng 2,9% so với năm trước. Nhiều sản phẩm chế biến sâu như cơm dừa nạo sấy, sữa dừa, nước dừa, than hoạt tính tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng khá. Các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Canada, Liên minh châu Âu (EU) và Trung Đông được giữ vững, trong khi thị trường Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng tích cực sau khi các Nghị định thư xuất khẩu dừa tươi được ký kết

Ông Nguyễn Đình Mười, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Xuất nhập khẩu VINA T&T (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, muốn mở rộng xuất khẩu trước hết phải xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. Sau khi xuất khẩu 228 container dừa tươi sang Hoa Kỳ trong năm 2025 (khoảng 4 triệu quả), doanh nghiệp tiếp tục mở rộng liên kết vùng nguyên liệu, ký hợp đồng dài hạn với các hợp tác xã và đầu tư hệ thống sơ chế. Dự kiến năm 2026, sản lượng xuất khẩu sẽ đạt khoảng 5,5 triệu quả, với 130ha vùng nguyên liệu liên kết.

Tuy nhiên, theo bà Thanh, để chuyển hóa dư địa đó thành con số tăng trưởng GDP thực tế, ngành dừa Việt Nam đang phải đối mặt với 3 nút thắt kìm hãm lớn: Thiếu vốn đầu tư chế biến sâu; thiếu hụt nguyên liệu quy mô lớn và chưa có thương hiệu quốc gia để vươn ra thế giới mạnh mẽ.

Để tháo gỡ triệt để các “điểm nghẽn” này, Hiệp hội Dừa Việt Nam cho rằng cần phải có cơ chế ưu đãi tín dụng tháo gỡ bài toán vốn cho doanh nghiệp chế biến sâu, bởi hầu hết doanh nghiệp ngành dừa đang đối mặt với tình trạng thiếu vốn dài hạn và vốn giá rẻ.

“Muốn gia tăng giá trị xuất khẩu, doanh nghiệp buộc phải đầu tư công nghệ chế biến sâu, tự động hóa dây chuyền và mở rộng vùng nguyên liệu. Nếu chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô hoặc sơ chế, giá trị thu về sẽ rất thấp”, bà Thanh cho biết. 

“Điểm nghẽn” tài chính cần tháo gỡ sớm

Theo bà Thanh, để tháo gỡ được những khó khăn cho ngành hàng tỷ đô này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần phối hợp với Ngân hàng Nhà nước xây dựng gói chính sách ưu đãi tín dụng chuyên biệt cho ngành dừa (bao gồm ưu đãi về lãi suất và thời hạn vay dài hạn từ 5-10 năm). 

Tạo cơ chế mở rộng đối tượng được vay tín chấp hoặc thế chấp linh hoạt bằng tài sản hình thành trong tương lai, bằng các hợp đồng xuất khẩu, dự án xây dựng vùng nguyên liệu liên kết hoặc đơn hàng xuất khẩu... Qua đó giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. 

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cần quy hoạch và phát triển vùng nguyên liệu theo chuỗi liên kết bền vững thực trạng. Bởi thiếu hụt nguyên liệu đạt chuẩn đang là nguyên nhân trực tiếp kìm hãm tốc độ tăng trưởng của ngành. Quy mô sản xuất dừa hiện nay còn nhỏ lẻ, manh mún, chưa ứng phó tốt với biến đổi khí hậu (xâm nhập mặn, hạn hán) và thiếu tính liên kết chặt chẽ giữa nông dân với doanh nghiệp.

Ngoài ra Chính phủ cần chỉ đạo xây dựng kế hoạch tổng thể phát triển vùng nguyên liệu dừa quốc gia, tập trung vào hình thức Liên kết hợp tác xã - Nông dân - Doanh nghiệp; ban hành cơ chế hỗ trợ nông dân về giống, kỹ thuật canh tác hữu cơ đạt chuẩn quốc tế (USDA, EU Organic...), đồng thời bảo hiểm giá thu mua tối thiểu để nông dân yên tâm mở rộng diện tích, cung ứng nguyên liệu ổn định cho các nhà máy. 

Đặc biệt Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương xây dựng lộ trình và phát triển thương hiệu Quốc gia cho ngành dừa Việt Nam. Thương hiệu này cần được xây dựng tương tự như câu chuyện của hạt gạo, hạt cà phê hay thủy sản Việt Nam trước đây.

Bởi theo bà Thanh, thực tế cho thấy sản phẩm dừa Việt Nam dù có chất lượng hàng đầu nhưng khi ra thị trường quốc tế vẫn thường phải “núp bóng” hoặc bán thô cho các tập đoàn nước ngoài đóng nhãn mác khác, dẫn đến tổn thất lớn về giá trị gia tăng, vừa thiệt hại về kinh tế vừa thiệt hại cho hình ảnh thương hiệu quốc gia.

Thương hiệu Quốc gia sẽ là “tấm hộ chiếu” uy tín hậu thuẫn vững chắc cho doanh nghiệp gia tăng giá trị xuất khẩu, khẳng định vị thế dừa Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Bên cạnh đó cần đẩy mạnh các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tại các thị trường trọng điểm (Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc, Trung Đông...). 

“Ngành dừa Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá từ một ngành trồng trọt truyền thống thành ngành công nghiệp chế biến xuất khẩu trị giá nhiều tỷ USD. Với sự đồng hành, tháo gỡ kịp thời về mặt cơ chế, chính sách từ Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cộng đồng doanh nghiệp dừa sẽ phát huy tối đa nội lực, đưa kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng vượt bậc, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số của nền kinh tế đất nước”, bà Thanh tin tưởng.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính