Lực đẩy mạnh mẽ từ các thị trường quốc tế, đặc biệt là cú bứt phá tăng 250% từ Mỹ, đang giúp hoạt động xuất khẩu cua biển của Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng trong 8 tháng đầu năm. Dù vậy, thực tế từ vùng nuôi trọng điểm Cà Mau cho thấy bài toán đầu ra vẫn là mối lo thường trực, khi nguồn tiêu thụ vẫn phụ thuộc quá lớn vào sức mua của thương lái Trung Quốc.

Số liệu thống kê từ Hải quan Việt Nam cho thấy kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này qua 8 tháng đạt 231 triệu USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 8 ghi nhận tháng bán hàng cao nhất kể từ đầu năm với doanh thu 41 triệu USD, tăng 53% so với cùng kỳ năm trước, mở ra thêm cơ hội cho các doanh nghiệp đẩy mạnh khai thác nguồn hàng trong nước.

Bức tranh thị trường xuất khẩu ghi nhận sự dịch chuyển đáng chú ý. Trung Quốc giữ vững vị thế bạn hàng số một khi chi 146 triệu USD để gom cua Việt, tăng 37% và chiếm gần 63% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Điểm nhấn lớn nhất đến từ thị trường Mỹ khi vươn lên thành khách hàng lớn thứ ba với 24 triệu USD, tương đương 10% tỷ trọng và đạt mức tăng trưởng đột biến 250%. Ở chiều ngược lại, Nhật Bản tụt giảm 15% kim ngạch, chỉ đạt 53 triệu USD song vẫn đứng vị trí thứ hai với gần 23% thị phần. Một số thị trường tiềm năng khác cũng đồng loạt tăng trưởng cao gồm Singapore tăng 89%, Hong Kong tăng 72%, Đài Loan thuộc Trung Quốc tăng 62% và Canada tăng 57%.

Dù số liệu xuất khẩu trên cả nước rất khả quan, những người trực tiếp sản xuất tại thủ phủ cua Cà Mau lại chưa thể yên tâm tuyệt đối. Tỉnh Cà Mau hiện sở hữu vùng nuôi cua biển rộng hơn 365.000 ha, sản lượng hàng năm vượt 36.000 tấn, mang lại nguồn sống cho hơn 45.000 hộ dân và là một trong những mặt hàng thủy sản chủ lực của địa phương. Nổi tiếng với chất lượng thịt thơm ngọt, cua thương phẩm tại vuông có giá dao động từ vài trăm nghìn đến gần một triệu đồng mỗi kg tùy từng thời điểm.

Được biết, mặt hàng cua thịt loại vừa và nhỏ với quy cách khoảng 4 con mỗi kg đang được thu mua ở mức 300.000 đến 400.000 đồng một kg. Với nhóm cua thịt lớn gồm các dòng Y3, Y5 và Y7, giá bán dao động từ 350.000 đến 550.000 đồng một kg căn cứ theo chất lượng vỏ và độ chắc của thịt. Vào các đợt cao điểm lễ Tết, giá cua loại lớn có thể chạm ngưỡng 1 đến 1,2 triệu đồng một kg.

Tuy nhiên, mức giá cao không đồng nghĩa với đầu ra ổn định. Đại diện Hợp tác xã Cái Bát chia sẻ, người nuôi địa phương luôn trong trạng thái phấp phỏng vì giá cả biến động liên tục theo sức mua từ Trung Quốc. Hiện nay, bên cạnh các vựa thu gom trong nước, nhiều thương nhân Trung Quốc đã tìm về tận vùng nuôi để chốt mua trực tiếp. Thị trường này hiện hấp thụ hơn 70% tổng sản lượng cua xuất khẩu của riêng tỉnh Cà Mau. 

Sự phụ thuộc quá sâu vào một kênh thu mua truyền thống đặt ra rủi ro rất lớn khi nhu cầu biên mậu có sự trồi sụt. Dù cua Cà Mau đã được công nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ năm 2022, tiềm năng thương hiệu này vẫn chưa được chuyển hóa trọn vẹn thành giá trị kinh tế thực tế.

Để gỡ nút thắt, việc tổ chức lại các chuỗi sản xuất thông qua mô hình hợp tác xã, chuẩn hóa quy chuẩn vùng nuôi, thực hiện truy xuất nguồn gốc và chủ động bắt tay với các doanh nghiệp phân phối lớn đang được triển khai nhằm giảm bớt sự chi phối từ thương lái.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam đánh giá, mức tăng trưởng 27% của toàn ngành cua qua 8 tháng là tín hiệu rất tích cực để mở rộng dư địa sản xuất. Song để duy trì đà tăng này, việc tìm kiếm thị trường mới phải đi đôi với chuẩn hóa chất lượng và quản trị thương hiệu.

Hiệp hội khuyến nghị các doanh nghiệp cần chớp thời cơ tại những điểm đến đang tăng tốc nhanh như Mỹ và khai mở thêm các thị trường tiềm năng, tránh dồn áp lực tiêu thụ vào một vài mối hàng lớn. Giá trị của chỉ dẫn địa lý cua Cà Mau chỉ có thể phát huy tối đa khi gắn liền với quy trình kiểm soát phẩm cấp nghiêm ngặt, nguồn cung đồng đều và minh bạch thông tin, đáp ứng trọn vẹn đòi hỏi khắt khe từ các thị trường nhập khẩu khó tính.

Nguồn: Tâm An, Thương hiệu & Công luận