Liên minh châu Âu (EU) đồng loạt nâng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm (ATTP), bao bì và kinh tế tuần hoàn thông qua lệnh cấm sử dụng Bisphenol A (BPA) cùng hàng loạt quy định mới về tái chế đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam vào thị trường châu Âu.

Thêm “hàng rào” với thực phẩm nhập khẩu 

Việc EU chính thức cấm sử dụng hóa chất Bisphenol A (BPA) trong bao bì thực phẩm từ tháng 7/2026 và Quy định Bao bì và Chất thải bao bì (PPWR) có hiệu lực từ ngày 12/8/2026 được xem là những dấu mốc quan trọng trong lộ trình thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Những thay đổi này diễn ra đồng thời với việc Quốc hội Liên bang Đức thông qua Luật Thực thi quy định bao bì mới (VerpackDG), thay thế Luật Bao bì hiện hành nhằm đồng bộ với các quy định mới của EU. Tín hiệu cho thấy các yêu cầu về môi trường, tái chế và ATTP đang ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa muốn tiếp cận thị trường châu Âu.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Đức, VerpackDG tạo cơ sở pháp lý để triển khai các yêu cầu mới liên quan đến giảm phát sinh chất thải bao bì, nâng cao khả năng tái chế và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc mở rộng trách nhiệm của nhà sản xuất. Theo đó, doanh nghiệp đưa sản phẩm vào thị trường Đức không chỉ thực hiện nghĩa vụ thu hồi và tái chế như trước đây mà còn phải tham gia sâu hơn vào các hoạt động phòng ngừa phát sinh chất thải bao bì, đóng góp tài chính cho các chương trình giảm thiểu chất thải, tái sử dụng và tái nạp.

Cùng với đó, phạm vi cấp phép đối với các chủ thể tham gia thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) cũng được mở rộng, bao gồm nhà sản xuất thực hiện nghĩa vụ theo hình thức riêng lẻ, các tổ chức quản lý trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất và các đơn vị xử lý bao bì thương mại.

Thương vụ Việt Nam tại Đức cho biết, mục tiêu của quy định trên là tăng cường tính minh bạch và khả năng kiểm soát trong toàn bộ chuỗi quản lý chất thải bao bì. Việc đáp ứng yêu cầu của thị trường EU không còn dừng lại ở chất lượng sản phẩm cuối cùng. Thay vào đó, toàn bộ quá trình từ lựa chọn nguyên liệu, sản xuất, đóng gói, kiểm nghiệm đến xử lý sau tiêu dùng đều trở thành một phần của hệ thống đánh giá.

Đối với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như: Thực phẩm chế biến, thủy sản, nông sản và đồ uống, yêu cầu kiểm soát chất lượng theo chuỗi cung ứng vì vậy cũng trở nên chặt chẽ hơn.

Song song với các quy định về bao bì và tái chế, việc EU chính thức cấm BPA trong bao bì và vật liệu tiếp xúc với thực phẩm từ tháng 7/2026 cũng thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp.

Theo đó, kinh doanh các loại bao bì thực phẩm có chứa BPA hoặc các hợp chất bisphenol tương tự sẽ không còn được phép. Quy định áp dụng đối với nhiều loại sản phẩm sử dụng phổ biến như: chai nước tái sử dụng, hộp đựng thực phẩm, dụng cụ nhà bếp và nhiều vật liệu đóng gói thực phẩm khác.

Cơ quan ATTP châu Âu (EFSA) cho hay, BPA là hóa chất công nghiệp được sử dụng rộng rãi trong sản xuất nhựa polycarbonate và nhựa epoxy. Hợp chất này thường xuất hiện trong lớp phủ bên trong lon thực phẩm, đồ uống và nhiều loại vật liệu bao gói khác. BPA có thể gây ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe ở nhiều nhóm tuổi khác nhau.

Trong bối cảnh đó, năng lực kiểm nghiệm và đánh giá mức độ an toàn của vật liệu bao bì trở thành một yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Theo TS Khúc Đại Long (Khoa Marketing, Trường Đại học Thương mại), việc xác định thành phần vật liệu, kiểm soát các chất có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và chứng minh sự phù hợp với quy định của thị trường nhập khẩu sẽ ngày càng đóng vai trò quyết định trong quá trình tiếp cận thị trường.

“Không chỉ sản phẩm thực phẩm, các vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm cũng cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm đáp ứng các tiêu chuẩn mới của EU”, TS Long phân tích.

Nâng năng lực kiểm nghiệm, duy trì lợi thế xuất khẩu

Bên cạnh lệnh cấm BPA, Đức cũng đặt ra các mục tiêu tái chế ở mức cao hơn yêu cầu chung của EU. Tỷ lệ tái chế tối thiểu đối với chất thải bao bì nhựa tại Đức sẽ đạt 75% từ năm 2028 và tăng lên 80% vào năm 2030. Đối với nhôm và sắt thép, tỷ lệ tái chế cũng được nâng thêm 5%.

Như vậy, song song với các mục tiêu tái chế, doanh nghiệp được yêu cầu thay đổi cách tiếp cận trong thiết kế bao bì. Các loại bao bì phải được thiết kế theo hướng dễ tái chế hơn, giảm sử dụng vật liệu khó tái chế, hạn chế các chất có nguy cơ gây hại cho môi trường và hỗ trợ tái sử dụng hoặc tái nạp nhiều lần.

EU cũng hướng tới việc thống nhất hệ thống ghi nhãn trên bao bì nhằm hỗ trợ người tiêu dùng phân loại và xử lý chất thải sau sử dụng. Việc chuẩn hóa thông tin được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả thu gom và tái chế trên toàn châu Âu.

Theo TS Khúc Đại Long, yêu cầu trên cho thấy, bao bì không còn đơn thuần là công cụ bảo quản và vận chuyển hàng hóa. Thay vào đó, bao bì đang trở thành một tiêu chí quan trọng trong đánh giá mức độ đáp ứng của sản phẩm đối với các tiêu chuẩn về môi trường và ATTP.

“Đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, việc chứng minh khả năng tái chế, tái sử dụng, mức độ an toàn của vật liệu bao gói cũng như tính minh bạch trong chuỗi cung ứng ngày càng trở nên cần thiết”, ông Long nhận định.

Trước những thay đổi trong chính sách của Đức và EU, Thương vụ Việt Nam tại Đức khuyến nghị doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu hoặc kinh doanh hàng hóa vào thị trường Đức cần rà soát nghĩa vụ EPR và thực hiện đăng ký bao bì trên hệ thống LUCID (Sổ đăng ký bao bì quốc gia tại Đức).

Doanh nghiệp Việt cũng được các chuyên gia khuyến nghị đánh giá khả năng tái chế của các loại bao bì đang sử dụng, chuẩn bị cho các yêu cầu mới về thiết kế bao bì theo PPWR, đồng thời theo dõi lộ trình tăng tỷ lệ tái chế và các nghĩa vụ báo cáo trong thời gian tới.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Đức, doanh nghiệp Việt Nam có thể nghiên cứu áp dụng các giải pháp bao bì tái sử dụng hoặc tái nạp để từng bước đáp ứng xu hướng phát triển bền vững đang được thúc đẩy mạnh mẽ tại thị trường châu Âu, đồng thời chủ động chuẩn bị cho các yêu cầu tuân thủ trong thời gian tới.

Việc EU cấm sử dụng BPA trong bao bì thực phẩm cùng với các quy định mới về tái chế và quản lý bao bì tại Đức cho thấy, yêu cầu đối với hàng hóa nhập khẩu đang được mở rộng trên phạm vi toàn bộ chuỗi cung ứng. Bên cạnh chất lượng sản phẩm, các yếu tố liên quan đến an toàn vật liệu bao gói, khả năng tái chế, truy xuất nguồn gốc và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng được chú trọng.

Trong bối cảnh đó, nâng cao năng lực kiểm nghiệm, kiểm soát an toàn thực phẩm và đánh giá sự phù hợp của vật liệu tiếp xúc với thực phẩm trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của thị trường EU, qua đó tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu thực phẩm trong thời gian tới.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính