Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương vào cuộc tháo gỡ vướng mắc, tận dụng tối đa lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là EVFTA, để nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản, thủy sản Việt Nam.

Văn phòng Chính phủ vừa có Văn bản số 6885/VPCP-NN ngày 23/7/2025 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng về việc xử lý thông tin báo chí phản ánh những trở ngại trong chế biến sâu cà phê và xuất khẩu cá ngừ sang Đức – một thị trường trọng điểm trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA).

Cà phê tăng tốc nhưng đối mặt rào cản phi thuế

Theo thống kê, nửa đầu năm 2025, xuất khẩu cà phê Việt Nam đạt kim ngạch cao kỷ lục, trong đó cà phê Arabica và các sản phẩm chế biến sâu tăng trưởng mạnh. Dự kiến, tổng kim ngạch năm nay có thể cán mốc 7 tỷ USD – củng cố vị thế của Việt Nam trong top ba nước xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới.

Đáng chú ý, nhờ EVFTA, nhiều dòng thuế cà phê chế biến vào EU đã được cắt giảm về 0%, mở ra dư địa lớn cho các doanh nghiệp tiếp cận sâu hơn thị trường cao cấp này. Tuy nhiên, đi kèm cơ hội là hàng loạt thách thức: EU đang siết chặt quy định truy xuất nguồn gốc, đặc biệt với Quy định chống phá rừng (EUDR) dự kiến có hiệu lực từ cuối năm nay, đòi hỏi ngành cà phê phải có bước chuyển mình rõ rệt trong phát triển vùng trồng bền vững, chứng nhận môi trường và chuẩn hóa dữ liệu sản xuất.

Các chuyên gia khuyến cáo, để tận dụng hiệu quả EVFTA, doanh nghiệp cần tập trung vào dòng sản phẩm có chứng nhận chất lượng, cà phê đặc sản và sản phẩm hữu cơ. Đồng thời, cần kể được "câu chuyện Việt Nam" thông qua bảo hộ chỉ dẫn địa lý như “Cà phê Buôn Ma Thuột”, quảng bá văn hóa cà phê phin và đẩy mạnh truyền thông xanh nhằm đáp ứng thị hiếu tiêu dùng mới tại châu Âu.

Cá ngừ gặp khó vì thiếu nguyên liệu, chi phí cao

Trái ngược với cà phê, xuất khẩu cá ngừ đang gặp nhiều khó khăn. Trong 5 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang Đức giảm 33% so với cùng kỳ, còn gần 11 triệu USD. Đặc biệt, cá ngừ chế biến và đóng hộp – nhóm sản phẩm hưởng lợi lớn từ EVFTA – lại sụt giảm tới 48% do thiếu nguyên liệu trong nước và chi phí nhập khẩu cao.

Tính chung 6 tháng đầu năm, xuất khẩu cá ngừ đạt khoảng 473 triệu USD, gần như đi ngang so với năm ngoái. Mặc dù EVFTA đã loại bỏ thuế cho nhiều sản phẩm cá ngừ chế biến, nhưng nếu không đảm bảo nguồn nguyên liệu và đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ, doanh nghiệp sẽ khó tiếp cận ưu đãi thuế quan.

Trong khi đó, thị trường Hoa Kỳ – vốn chiếm hơn 40% tổng kim ngạch cá ngừ – đang áp dụng chính sách thương mại chặt chẽ hơn. Vì vậy, việc mở rộng thị phần tại EU và các nước trong EVFTA được coi là giải pháp quan trọng để giảm phụ thuộc, đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị xuất khẩu bền vững.

Chính phủ vào cuộc hỗ trợ doanh nghiệp

Trước thực trạng này, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phối hợp các đơn vị liên quan, khẩn trương nghiên cứu thông tin báo chí phản ánh và triển khai các nhiệm vụ đã giao tại Công điện 59/CĐ-TTg ngày 8/5/2025.

Các nội dung trọng tâm gồm: hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu; thúc đẩy phát triển chuỗi liên kết vùng nguyên liệu theo hướng bền vững; tăng cường cấp mã vùng trồng, mã truy xuất đối với cà phê và cá ngừ; chuẩn hóa hồ sơ, chứng nhận xuất xứ để tận dụng ưu đãi từ EVFTA.

Ngoài ra, Thủ tướng giao Bộ Công Thương làm đầu mối rà soát các rào cản thương mại, cập nhật quy định kỹ thuật mới từ EU để hướng dẫn kịp thời cho doanh nghiệp. Bộ Tài chính, Bộ KH&ĐT được yêu cầu rà soát, đề xuất chính sách ưu đãi đầu tư vào chế biến sâu và hỗ trợ tín dụng trung – dài hạn.

Một số địa phương như Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Bình Định – nơi tập trung vùng nguyên liệu cà phê và đánh bắt cá ngừ – cũng được yêu cầu vào cuộc, phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để phát triển vùng trồng, hạ tầng chế biến, cảng cá và logistics xuất khẩu.

Các chuyên gia cho rằng, bên cạnh chính sách từ Trung ương, việc cải thiện năng lực truy xuất vùng trồng, số hóa dữ liệu chuỗi cung ứng và nâng cao chất lượng nguyên liệu đầu vào cần được coi là nhiệm vụ sống còn nếu Việt Nam muốn trụ vững và mở rộng tại các thị trường cao cấp, đặc biệt là khu vực EVFTA – nơi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến yếu tố bền vững và trách nhiệm xã hội.

Nguồn: Vietnam Finance