Thương mại điện tử xuyên biên giới (TMĐT XBG) đang mở thêm một cánh cửa để hàng Việt đi ra thế giới. Tuy nhiên, khoảng cách giữa “có gian hàng” và “có đơn hàng xuất khẩu” vẫn là một khoảng trống mà không ít doanh nghiệp Việt phải tìm cách lấp đầy.

Thị trường rộng mở, cuộc chơi thay đổi

TMĐT XBG đang dần trở thành một phương thức xuất khẩu mới, cho phép doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, nhà nhập khẩu và đối tác nước ngoài. Không chỉ doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã hay các cơ sở khởi nghiệp có sản phẩm phù hợp cũng có thể tham gia thị trường quốc tế thông qua các nền tảng số.

Dư địa của thị trường này rất lớn. Theo Precedence Research, thị trường TMĐT XBG toàn cầu ước đạt 551,23 tỷ USD năm 2025 và có thể vượt 2.006 tỷ USD vào năm 2034. Business Research Insights cũng dự báo thị trường đạt 1.339,79 tỷ USD năm 2026 và 4.302,55 tỷ USD vào năm 2035, trong đó châu Á - Thái Bình Dương chiếm khoảng 44% thị phần.

Dòng hàng hóa qua TMĐT XBG cũng tăng nhanh. Tại Liên minh châu Âu (EU), khoảng 5,8 tỷ kiện hàng giá trị thấp, dưới 150 Euro, được nhập khẩu trong năm 2025, tăng hơn 25% so với năm trước. Tại Hoa Kỳ, số kiện hàng nhỏ nhập khẩu theo diện miễn thuế De Minimis trong năm tài chính 2024 vượt 1,36 tỷ kiện, gấp 10 lần so với năm 2015.

Việt Nam cũng đang bắt nhịp với xu hướng này. Theo số liệu công bố tại Diễn đàn TMĐT XBG năm 2025, xuất khẩu qua TMĐT được ước tính tăng 78%, đưa tổng giá trị xuất nhập khẩu qua kênh này lên khoảng 4,45 tỷ USD.

Những con số đó cho thấy cách hàng Việt ra thế giới đang thay đổi. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu phụ thuộc vào nhà nhập khẩu, nhà phân phối hoặc các kênh trung gian, thì nay nền tảng số cho phép rút ngắn đáng kể khoảng cách với người mua.

Tuy nhiên, sự thuận tiện của nền tảng này cũng dễ tạo ra một ngộ nhận: chỉ cần có gian hàng là có thể xuất khẩu. Thực tế hoàn toàn khác. Với bán lẻ trực tiếp qua sàn, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu về sản phẩm, tiêu chuẩn chất lượng, thuế, đăng bán và chăm sóc khách hàng.

Với B2B, trọng tâm là năng lực cung ứng, khả năng tìm kiếm đối tác và đáp ứng những đơn hàng có quy mô lớn. Khi đưa hàng vào kho tại nước ngoài, doanh nghiệp phải giải bài toán tồn kho, hoàn tất đơn hàng và phân phối.

Còn nếu kết hợp bán hàng với nội dung số, doanh nghiệp phải đầu tư vào video, livestream và cách truyền tải thông điệp phù hợp với người tiêu dùng từng thị trường.

Vì vậy, nhìn từ góc độ xuất nhập khẩu, điều doanh nghiệp cần học không phải đơn thuần là cách mở một gian hàng. Quan trọng hơn là phải nắm được toàn bộ hành trình của một đơn hàng: từ chuẩn bị sản phẩm, tiếp cận khách hàng, chốt giao dịch, thanh toán, hoàn tất thủ tục, vận chuyển cho đến khi hàng đến tay người mua.

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số, Bộ Công Thương cho rằng, dư địa để doanh nghiệp Việt tận dụng TMĐT tiếp cận người tiêu dùng quốc tế vẫn còn rất lớn. Song TMĐT chỉ là phương thức giúp sản phẩm tiếp cận thị trường nhanh hơn. Nền tảng số không thể thay thế chất lượng hàng hóa, năng lực sản xuất hay khả năng đáp ứng các yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

“Dù là TMĐT hay thương mại truyền thống, chất lượng hàng hóa vẫn là yếu tố cốt lõi. Muốn đi bền vững và chắc chắn thì chất lượng phải được đặt lên hàng đầu”, bà Oanh nhấn mạnh.

Đây cũng chính là điểm doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì coi TMĐT XBG là một kênh bán hàng đơn thuần, doanh nghiệp cần xem đây là một phương thức tổ chức hoạt động xuất khẩu, trong đó nền tảng số chỉ là điểm bắt đầu.

Bài toán làm chủ chuỗi xuất khẩu

Thực tế này đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp. Nếu chỉ hướng dẫn cách mở gian hàng, đăng sản phẩm hay chạy quảng cáo thì chưa đủ để doanh nghiệp tạo ra năng lực xuất khẩu thực sự.

Theo hướng này, Cục TMĐT và Kinh tế số đang triển khai các chương trình kết hợp giữa đào tạo chính sách, pháp lý với đào tạo thực tiễn, khảo sát thị trường và kết nối trực tiếp các chủ thể trong hệ sinh thái TMĐT XBG.

Trong nước, nội dung tập huấn tập trung vào xây dựng gian hàng trực tuyến, marketing số, thanh toán điện tử, quản trị đơn hàng, quảng bá sản phẩm và các kỹ năng vận hành. Mục tiêu không chỉ giúp doanh nghiệp lên sàn, mà từng bước hình thành năng lực xuất khẩu trực tuyến cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh.

Đáng chú ý, đào tạo đang được mở rộng ra thị trường nước ngoài. Cục TMĐT và Kinh tế số cùng Trung tâm Phát triển TMĐT và Công nghệ số (EcomDX) đã triển khai chương trình đào tạo, khảo sát và kết nối giao thương TMĐT XBG tại tỉnh Hà Nam, Trung Quốc.

Điểm khác biệt của cách làm này là doanh nghiệp không chỉ học lý thuyết mà được tiếp cận trực tiếp với hệ sinh thái đang vận hành tại thị trường mục tiêu. Chương trình kết hợp đào tạo về chính sách, pháp lý quốc tế với khảo sát thực tế, tìm hiểu mô hình vận hành TMĐT và kết nối với doanh nghiệp Trung Quốc.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp được tiếp cận những mắt xích trực tiếp quyết định khả năng đưa hàng ra thị trường, từ nhà nhập khẩu, doanh nghiệp TMĐT đến đơn vị logistics và các đối tác trong chuỗi cung ứng.

Qua đó, doanh nghiệp Việt có thể hiểu rõ hơn nhu cầu của thị trường, yêu cầu pháp lý, tiêu chuẩn sản phẩm, bao bì, nhãn mác, phương thức xây dựng gian hàng cũng như cách tổ chức chuỗi cung ứng và logistics.

Thời gian tới, Cục TMĐT và Kinh tế số cùng EcomDX tiếp tục tổ chức các chương trình đào tạo TMĐT XBG trong nước, đồng thời triển khai đào tạo, khảo sát và kết nối trực tiếp tại những thị trường lớn như Trung Quốc, EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trọng tâm sẽ là cung cấp thông tin thị trường, nâng cao kỹ năng vận hành, chuẩn hóa sản phẩm và kết nối doanh nghiệp Việt với các nền tảng, đối tác trong hệ sinh thái TMĐT XBG quốc tế.

Con đường xuất khẩu đang ngắn lại nhờ công nghệ, nhưng tiêu chuẩn để đi xa lại cao hơn. Một gian hàng trực tuyến có thể được tạo ra chỉ trong vài giờ; song để biến gian hàng đó thành một kênh xuất khẩu ổn định, doanh nghiệp cần nhiều hơn một tài khoản trên sàn. Đó là năng lực sản xuất, hiểu thị trường, tuân thủ pháp lý, tổ chức logistics và xây dựng thương hiệu.

Khoảng cách từ “gian hàng” đến “đơn hàng” vì thế cũng chính là khoảng cách từ bán hàng trực tuyến đến làm chủ một hoạt động xuất khẩu thực sự.

Nguồn: Thái Hằng, Tạp chí Kinh tế - Tài chính