Bảy tháng năm 2026, xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng mạnh cán cân thương mại ghi nhận nhập siêu 20,3 tỷ USD, đặt ra yêu cầu vừa khai thác dư địa thị trường, tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp, vừa nâng cao năng lực sản xuất trong nước và giảm dần phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.

Nhập siêu tăng, không thể nhìn nhập khẩu một chiều

Theo Bộ Công Thương, 7 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 659 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%; nếu không có diễn biến bất lợi lớn, kim ngạch xuất khẩu cả năm có thể tăng khoảng 15-16%. Tuy nhiên, cả nước nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD. Khu vực FDI đạt khoảng 255 tỷ USD, tăng 26,5%, trong khi khu vực kinh tế trong nước đạt khoảng 64,6 tỷ USD, tăng 5,8%.

Động lực tăng trưởng xuất khẩu tập trung ở công nghiệp chế biến: máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 85 tỷ USD, tăng 50% so với cùng kỳ; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt khoảng 40 tỷ USD, tăng 24,6%; điện thoại và linh kiện đạt khoảng 38 tỷ USD, tăng 18,6%. Trong khi đó, dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ tăng chậm; cà phê đạt khoảng 5,45 tỷ USD, giảm 11,2%; gạo 2,62 tỷ USD, giảm 7,1%; cao su 1,55 tỷ USD, giảm 4,6%; chè giảm 3,3%.

Về nhập khẩu, máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng mạnh, chủ yếu phục vụ sản xuất và mở rộng đầu tư; kim loại, sắt thép, hóa chất, quặng, khoáng sản, chất dẻo cũng tăng. Giá và nguồn cung năng lượng chịu tác động từ xung đột tại Trung Đông. Vì vậy, kiểm soát nhập siêu không đồng nghĩa hạn chế nhập khẩu bằng mọi giá, mà phải phân loại rõ hàng nhập phục vụ sản xuất với nhóm có thể chủ động thay thế trong nước.

Bàn luận về vấn đề này, tại hội nghị “Rà soát các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu” tổ chức chiều 13/8, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Đỗ Hà Nam đề nghị, cần mở rộng, ổn định thị trường gạo, có tín dụng phù hợp để doanh nghiệp thu mua, dự trữ, đầu tư kho sấy, kho chứa và nâng giá trị gạo Việt Nam.

Đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết, 7 tháng năm 2026, xuất khẩu dệt may ước đạt 27 tỷ USD, tăng 2,67% so với cùng kỳ năm trước; nhập khẩu đạt khoảng 15,25 tỷ USD. Tính toàn chuỗi từ bông, sợi, vải đến may mặc, ngành dệt may xuất siêu khoảng 11,76 tỷ USD. Hiệp hội đề nghị tiếp tục mở rộng thị trường, đồng thời thu hút đầu tư phát triển vải và nguyên phụ liệu trong nước, giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, đề nghị đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ, đổi mới công nghệ, tự động hóa, ứng dụng AI và tăng kết nối doanh nghiệp Việt với các tập đoàn FDI để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Mở rộng thị trường phải đi cùng nâng nội lực

Từ các kiến nghị cho thấy, thúc đẩy xuất khẩu không thể dựa vào một chính sách đơn lẻ. Thị trường, vốn, logistics, nguyên liệu, tiêu chuẩn và thủ tục phải được tháo gỡ đồng bộ để giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, 7 tháng năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 42,79 tỷ USD, tăng 7,5%; nhập khẩu khoảng 31 tỷ USD, tăng 10,8%, vẫn xuất siêu khoảng 11,67 tỷ USD. Tuy nhiên, mức xuất siêu thu hẹp do nhập khẩu hàng nông nghiệp tăng nhanh. Ông Hiệp đề nghị cần mở thêm thị trường, xây dựng thương hiệu, phát triển logistics, kho bãi, kho lạnh tại vùng nguyên liệu.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đề nghị nâng năng lực tiêu chuẩn, quy chuẩn, kiểm nghiệm, chứng nhận, đo lường và cảnh báo sớm hàng rào kỹ thuật; dựa trên số liệu nhập khẩu để xác định nguyên liệu, vật liệu cần ưu tiên sản xuất trong nước. Bộ Xây dựng đề nghị đẩy mạnh vận tải đa phương thức, đường thủy, đường sắt và khắc phục điểm nghẽn hạ tầng. Đến hết tháng 7, dư nợ tín dụng đối với xuất khẩu đạt gần 849.000 tỷ đồng, tăng khoảng 30%; Ngân hàng Nhà nước ưu tiên vốn cho thu mua, chế biến và xuất khẩu nông sản.

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh: “Muốn kiểm soát nhập siêu trước hết phải thúc đẩy mạnh xuất khẩu”. Theo tính toán của Bộ Công Thương, để cân bằng cán cân thương mại năm nay cần tạo mức thặng dư lớn trong những tháng cuối năm, trong khi thị trường còn nhiều yếu tố khó lường. Các bộ, ngành, địa phương phải tập trung tháo gỡ khó khăn, tận dụng cơ hội thị trường, thúc đẩy xuất khẩu và cải thiện cán cân thương mại.

Bộ Công Thương được yêu cầu phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thế giới, tiếp cận hệ thống phân phối, chuỗi bán lẻ quốc tế; đẩy nhanh FTA, tận dụng nhu cầu cao đối với điện tử, máy móc, nông sản, thủy sản và mở rộng Halal, Mỹ Latinh, châu Phi; đồng thời rà soát gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp và tháo gỡ vướng mắc cấp C/O.

Ở chiều nhập khẩu, trọng tâm là thúc đẩy sản xuất trong nước. Bộ Công Thương cần làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là máy tính, linh kiện điện tử, để làm rõ nguyên nhân và tiến độ sản xuất, xuất khẩu tại Việt Nam. Đồng thời, rà soát hàng công nghiệp đã có năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng nội địa hóa và kiểm soát doanh nghiệp FDI có nhập khẩu lớn hoặc tăng đột biến.

Nhập siêu 20,3 tỷ USD sau 7 tháng là áp lực, nhưng cũng là phép thử đối với năng lực sản xuất. Việc tháo gỡ đúng điểm nghẽn, mở đúng thị trường, giảm chi phí và nâng nội lực sẽ giúp biến nhập khẩu thành đầu vào cho sản xuất, tạo lực kéo để xuất khẩu cải thiện cán cân thương mại vào cuối năm.

Nguồn: Trọng Nghĩa, Tạp chí Kinh tế - Tài chính