Do nhu cầu tiêu dùng lớn, Trung Quốc gần đây liên tục tăng nhập khẩu hạt điều từ Việt Nam. Ngoài ra, nhiều thị trường khác cũng đang tăng mua hạt điều nước ta như: Hà Lan, UAE, Nhật Bản, Philippines, Ấn Độ…

Xuất khẩu hạt điều vào Trung Quốc bùng nổ

Báo cáo tại Hội nghị điều quốc tế do Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) tổ chức tại Hà Nội mới đây cho thấy, nhiều năm qua, Việt Nam đóng vai trò là trung tâm chế biến, nhập khẩu điều của thế giới, chiếm trên 65% sản lượng điều thô và chiếm trên 80% lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu.

Mặc dù trong 9 tháng đầu năm 2025, lượng nhân điều xuất khẩu vào thị trường Mỹ giảm gần 35% do bị tác động mạnh bởi việc điều chỉnh chính sách thuế quan, nhưng bù lại, xuất khẩu điều vào Trung Quốc bùng nổ, tăng tới 37,4% về lượng và 54,1% về trị giá so với cùng kỳ. Nhờ đó, tính chung 9 tháng, Việt Nam vẫn xuất khẩu gần 555.000 tấn nhân điều, đạt kim ngạch 3,77 tỷ USD.

Theo ông Vũ Thái Sơn - Chủ tịch Hội Điều Đồng Nai, Trưởng ban xuất nhập khẩu Vinacas, sở dĩ Trung Quốc gần đây tăng nhập khẩu hạt điều Việt Nam là do nhu cầu người tiêu dùng rất lớn. Nhất là thị trường tỷ dân cũng đang sắp tới mùa tết cổ truyền. Cùng với Trung Quốc, nhiều thị trường khác cũng đang tăng mua hạt điều như: Hà Lan, UAE, Nhật Bản, Philippines, Ấn Độ…

Nếu tốc độ tăng trưởng này được duy trì, cùng với nhu cầu tiêu thụ mạnh vào quý IV, xuất khẩu điều hoàn toàn có thể cán mốc kỷ lục 5 tỷ USD - cao nhất từ trước tới nay.

Tuy nhiên, theo các đại biểu, con số chung của toàn ngành tăng trưởng mạnh, nhưng trong nội bộ doanh nghiệp ngành điều đang diễn ra sự cạnh tranh gay gắt để tồn tại. Những tháng cuối năm 2025 và cả năm 2026 chắc chắn sẽ còn nhiều biến động khó lường. Trong đó, câu hỏi lớn nhất là làm sao phục hồi được thị phần hạt điều tại Mỹ vốn đang bị giảm sút, do nhà nhập khẩu lo lắng mức thuế cao ảnh hưởng đến tiêu dùng. 

Hàng chục năm qua, thị trường Mỹ luôn dẫn đầu về nhập khẩu hạt điều của Việt Nam. Tính riêng năm 2024, nước ta xuất khẩu hạt điều sang Mỹ đạt trên 192.000 tấn, trị giá hơn 1,15 tỷ USD. Thị trường Mỹ chiếm khoảng 30% về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu ngành điều.

Ông Tạ Quang Huyên, Phó Chủ tịch Vinacas, cho biết, khi thuế nhập khẩu tăng, chi phí sẽ được chia sẻ giữa các bên trong chuỗi cung ứng, từ nhà nhập khẩu, nhà rang chiên đến hệ thống bán lẻ và cuối cùng người tiêu dùng Hoa Kỳ sẽ chịu phần lớn.

Tuy nhiên, thuế cao khiến hàng Việt kém lợi thế hơn so với các quốc gia được hưởng ưu đãi thuế, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng thị phần. Các quốc gia có thuế thấp sẽ dễ dàng đầu tư, phát triển hơn, trong khi nước bị áp thuế nặng sẽ giảm sức cạnh tranh. Vì vậy, các doanh nghiệp xuất khẩu điều đang kỳ vọng Hoa Kỳ sẽ hạ thuế đối ứng cho hạt điều Việt Nam xuất khẩu vào thị trường này.

Còn theo ông Vũ Thái Sơn, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp chế biến điều nhân của Việt Nam hiện nay là giá nhập khẩu điều thô quá cao, giá nguyên liệu lại tăng nhanh hơn giá điều nhân xuất khẩu. Tình trạng này dẫn đến nhiều trường hợp nhà máy chế biến điều nhân bị thua lỗ, phá sản.

"Các nhà cung cấp điều thô cần xem xét lại chính sách điều chỉnh giá bán nguyên liệu, nếu cứ bán với giá cao, nhà sản xuất chế biến không có lợi nhuận thì chúng tôi không thể mua được", ông Sơn nói.

Ngoài vấn đề giá, đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu điều cho biết, mỗi năm Việt Nam cần hơn 3,5 triệu tấn điều thô cho chế biến, nhưng trong nước chỉ cung ứng được hơn 300.000 tấn, còn lại phải nhập khẩu, chủ yếu từ châu Phi. Tuy nhiên việc nhập khẩu từ châu Phi gần đây cũng khó khăn do họ cấm xuất khẩu, tăng thuế xuất khẩu điều thô nhằm giữ lại tự chế biến.

Ngành điều muốn tồn tại phải tăng giá bán

Đối với thị trường Mỹ, ông Dan On, Chủ tịch Tập đoàn Dan D Foods (Canada) nhìn nhận: Hiện nay, đúng là giá điều nhân Việt Nam quá thấp, khi thị trường Mỹ điều chỉnh thuế nhập khẩu, giá điều nhân cũng không thể tăng tương ứng vì lo lắng người tiêu dùng Mỹ sẽ quay lưng không chấp nhận.

"Song ngành điều Việt Nam nếu muốn tồn tại thì phải tăng giá bán, không thể cạnh tranh nhau bán giá thấp. Hiện giá điều nhân Việt Nam bán tại Mỹ chưa đến 3,5 USD/pound cho loại W320, trong khi đáng ra phải trên 4 USD/pound. Tôi khẳng định rằng, người tiêu dùng Mỹ vẫn dùng hạt điều cho dù giá tăng cao” - ông Dan On chia sẻ.

Theo Vinacas, việc Hoa Kỳ áp mức thuế đối ứng 20% cho hàng hóa từ Việt Nam khiến giá điều Việt Nam kém cạnh tranh hơn, song nhu cầu tiêu thụ điều tại Hoa Kỳ vẫn rất lớn. Thời điểm nhu cầu cao, giá điều loại 320–240 từng lên tới 4,5–5 USD/kg mà Hoa Kỳ vẫn nhập đều. Hiện nay, giá chỉ 3,2–3,3 USD/kg, cộng thêm 20% thuế thì vẫn ở mức 3,7–3,8 USD/kg – mức này người tiêu dùng Hoa Kỳ vẫn chấp nhận được.

Đại diện ngành điều Bờ Biển Ngà cho biết, hằng năm châu Phi sản xuất hàng triệu tấn điều thô, nhưng chỉ có 15% được phục vụ cho chế biến, còn lại hơn 85% xuất khẩu thô, chủ yếu qua Việt Nam, Ấn Độ... "Chúng tôi mong muốn nâng cao năng suất và sản lượng, gia tăng mức độ chế biến điều thô lên hơn 50%. Việt Nam là nhà chế biến điều lớn nhất thế giới nên sớm có giải pháp, trong đó cần nghĩ đến việc tăng đầu tư chế biến điều ở châu Phi, tăng chuyển giao công nghệ cho chúng tôi", vị này nói.

Nguồn: Báo Dân Việt