Từ ngày 5/9/2026, nhiều nhóm hàng hóa đã qua sử dụng, từ đồ gia dụng, dệt may, giày dép, thiết bị điện đến phương tiện, đồ nội thất và đồ chơi, sẽ tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu theo Thông tư số 41/2026/TT-BCT. Quy định mới không chỉ cụ thể hóa danh mục theo mã HS mà còn đặt ra “hàng rào” quản lý nhằm hạn chế nguy cơ hàng kém chất lượng, chất thải và công nghệ lạc hậu đi qua lãnh thổ Việt Nam.

Danh mục trải rộng từ hàng tiêu dùng đến thiết bị, phương tiện

Theo Thông tư số 41/2026/TT-BCT ngày 22/7/2026 của Bộ Công Thương, Danh mục phế liệu và Danh mục hàng hóa đã qua sử dụng tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu được áp dụng với thương nhân, cơ quan quản lý và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Thông tư được ban hành theo khoản 3 Điều 40 Luật Quản lý ngoại thương và khoản 3 Điều 13 Nghị định số 292/2026/NĐ-CP. Luật trao thẩm quyền tạm ngừng hoạt động này khi cần ngăn ngừa ô nhiễm môi trường, dịch bệnh, ảnh hưởng sức khỏe, tính mạng con người, chuyển tải bất hợp pháp hoặc gian lận thương mại.

Trọng tâm của Thông tư là hai danh mục tại Phụ lục I và Phụ lục II. Trong đó, Phụ lục II xác định hàng hóa đã qua sử dụng thuộc diện tạm ngừng theo mã HS.

Nhóm hàng tiêu dùng, đồ gia dụng gồm một số sản phẩm bằng plastic; vali, túi xách; hàng may mặc, phụ kiện bằng da hoặc da lông; đồ dùng bàn ăn, nhà bếp và sản phẩm bằng gỗ; đồ gốm, sứ, thủy tinh; thiết bị vệ sinh và đồ dùng gia đình bằng kim loại; dao, kéo, bộ đồ ăn.

Đối với dệt may, danh mục bao quát nhiều loại vải từ tơ tằm, len, bông, xơ tổng hợp, xơ tái tạo; các chương về thảm, hàng dệt đặc biệt, vải dệt kim và hàng may mặc; cùng chăn, ga, khăn, rèm, đồ trang trí nội thất, quần áo đã qua sử dụng. Toàn bộ Chương 64 về giày dép cũng thuộc danh mục.

Nhiều mặt hàng điện, điện tử và thiết bị gia dụng cũng được liệt kê như một số loại máy điều hòa; thiết bị đun nước nóng, làm nóng đồ uống hoặc thực phẩm; máy lọc gia đình; cân người; máy là, máy khâu; thiết bị điện gia dụng có động cơ; máy cạo râu, tông đơ; dụng cụ nhiệt điện; tai nghe và một số thiết bị âm thanh, hình ảnh.

Danh mục còn có mô tô, xe gắn máy; xe đạp không lắp động cơ, trừ xe đạp đua mã HS 8712.00.10; một số phụ tùng xe; đồng hồ; ghế, đồ nội thất, đệm, đồ chiếu sáng; đồ chơi, thiết bị trò chơi điện tử, đồ dùng lễ hội, bật lửa, tẩu thuốc, lược và phích chân không.

Việc nhận diện hàng hóa phải tuân theo cấp độ mã HS. Nếu phụ lục chỉ liệt kê mã 2 số, toàn bộ mã 8 số thuộc chương đó được áp dụng; mã 4 số bao phủ toàn bộ mã 8 số thuộc nhóm; mã 6 số bao phủ toàn bộ mã 8 số thuộc phân nhóm; còn khi đã liệt kê đến mã 8 số thì chỉ mã hàng cụ thể đó thuộc danh mục.

Đây là điểm doanh nghiệp cần rà soát kỹ trước khi ký hợp đồng, tổ chức vận chuyển và khai báo hải quan, tránh chỉ căn cứ vào tên thương mại của hàng hóa.

Bảo đảm chuyển tiếp cho lô hàng đang thực hiện

Theo Bộ Công Thương, việc ban hành Thông tư số 41/2026/TT-BCT không đồng nghĩa với việc cấm nhập khẩu nói chung đối với tất cả hàng hóa đã qua sử dụng, mà phạm vi điều chỉnh được giới hạn ở hoạt động kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu đối với những mã hàng trong danh mục.

Đồng thời, danh mục không áp dụng khi hàng hóa chuyển khẩu được vận chuyển thẳng từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu, không đi qua cửa khẩu Việt Nam. Quy định này cho thấy chính sách tập trung kiểm soát những lô hàng thực tế đi qua lãnh thổ, cửa khẩu Việt Nam, thay vì áp dụng với toàn bộ giao dịch chuyển khẩu giữa các nước.

Lý giải sự cần thiết của chính sách trong quá trình xây dựng văn bản, Cục Xuất nhập cho biết Thông tư nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng; tăng cường quản lý, ngăn ngừa nguy cơ Việt Nam trở thành điểm trung chuyển phế liệu, hàng hóa đã qua sử dụng kém chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường .

Cơ quan này cũng xác định việc ban hành danh mục theo mã HS là biện pháp quản lý, điều tiết theo từng giai đoạn, tạo cơ sở minh bạch và thống nhất cho cơ quan quản lý, lực lượng chức năng khi thực thi; đồng thời góp phần kiểm soát chặt chẽ hoạt động tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng theo đúng quy định của pháp luật.

Nhìn từ chính sách tiền nhiệm, Cục Xuất nhập khẩu từng nêu nguy cơ ách tắc tại cảng, gian lận thương mại và thẩm lậu chất thải gây ô nhiễm vào thị trường nội địa khi các nước trong khu vực siết nhập khẩu phế liệu. Duy trì danh mục kiểm soát vì vậy còn nhằm ngăn Việt Nam trở thành nơi tiếp nhận rác thải, công nghệ lạc hậu.

Để không làm gián đoạn các giao dịch đã triển khai hợp pháp, Thông tư số 41/2026/TT-BCT quy định điều khoản chuyển tiếp. Theo đó, những lô hàng phế liệu, hàng hóa đã qua sử dụng đã làm thủ tục hải quan tạm nhập hoặc chuyển khẩu trước ngày Thông tư có hiệu lực được tiếp tục tái xuất, chuyển khẩu theo quy định pháp luật tại thời điểm làm thủ tục.

Khi phát sinh vướng mắc, thương nhân, cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan có thể phản ánh bằng văn bản về Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương để được xử lý.

Thông tư có hiệu lực từ ngày 5/9/2026 đến hết ngày 31/12/2029; đồng thời bãi bỏ Thông tư số 18/2024/TT-BCT, Điều 4 Thông tư số 12/2018/TT-BCT, khoản 2 Điều 1 và Phụ lục II của Thông tư số 08/2023/TT-BCT.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính