Nhật Bản và Hàn Quốc luôn là hai thị trường xuất khẩuquan trọng và còn nhiều tiềm năng của Việt Nam tại khu vực Đông Bắc Á. Trong 3năm gần đây, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang hai thị trường này đều tăngtrưởng hai chữ số.

Những nhân tố tích cực

Đối với Nhật Bản, Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam- Nhật Bản(VJEPA) có hiệu lực từ ngày 1/10/2009 đã đánh dấu bước ngoặt mới trong quan hệhợp tác kinh tế hai nước. Đây là hiệp định thương mại tự do song phương đầutiên của Việt Nam kể từ khi gia nhập WTO và là hiệp định thương mại tự do thứ 2mà Việt Nam và Nhật Bản cùng tham gia sau Hiệp định Thương mại tự do ASEAN- NhậtBản (AJCEP) được ký kết từ năm 2008. Hiệp định VJEPA có nội dung toàn diện, baogồm nhiều lĩnh vực như thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư, cải thiệnmôi trường kinh doanh, di chuyển thể nhân.

Việt Nam và Hàn Quốc đều đã tham gia Hiệp định Thương mại tựdo ASEAN- Hàn Quốc (AKFTA). Theo đó, hai nước dành cho nhau nhiều ưu đãi về mởcửa thị trường hàng hóa và dịch vụ. Tuy nhiên, để thúc đẩy hơn nữa quan hệ kinhtế, thương mại giữa hai nước, tháng 8/2012, hai bên đã tuyên bố khởi động đàmphán Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam- Hàn Quốc (VKFTA). Đặc biệt, nhân chuyếnthăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Hàn Quốc vào tháng 9/2013, hai bên nhấttrí về sự cần thiết thúc đẩy đàm phán hướng tới mục tiêu ký kết Hiệp định VKFTAở mức độ cao và toàn diện trong năm 2014, đồng thời cân nhắc đến chênh lệch vềtrình độ phát triển giữa hai nước.

 Hiệp định VJEPA và Hiệp định AKFTA được triển khai đồngbộ là một trong những nhân tố tích cực giúp cải thiện trao đổi thương mại songphương giữa Việt Nam- Nhật Bản, Việt Nam- Hàn Quốc, trong đó cả xuất khẩu và nhậpkhẩu của Việt Nam với hai nước đều tăng.

Nhiều cơ hội tăng thị phần

Việc giảm thuế mạnh mẽ các mặt hàng nông, thủy sản của NhậtBản đã mở ra cho doanh nghiệp Việt Nam nhiều cơ hội xuất khẩu vào thị trường Nhật.Nhờ đó, kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng nông, thủy sản đã được cải thiện đángkể.

Kim ngạch xuất khẩu nông sản sang Nhật Bản năm 2012 đạt trên285 triệu USD, tăng gần gấp đôi so với năm 2009. Mặc dù kim ngạch xuất khẩunhóm hàng nông, thủy sản của Việt Nam sang Nhật Bản liên tục tăng trong nhữngnăm gần đây nhưng đa số các mặt hàng của Việt Nam vẫn chiếm tỷ trọng rất nhỏ sovới tổng kim ngạch nhập khẩu của Nhật Bản: Gỗ và sản phẩm gỗ chiếm khoảng 3%,cao su khoảng 1,6%, rau quả chỉ chiếm khoảng 1%...

Bên cạnh đó, Hàn Quốc cũng là nước nhập khẩu đáng kể các mặthàng nông, thủy sản từ các nước trên thế giới. Tuy nhiên, thị phần nhập khẩu từViệt Nam chỉ ở mức dưới 5% trong tổng kim ngạch nhập khẩu của Hàn Quốc. Điềunày cho thấy, Việt Nam còn có nhiều cơ hội tăng thị phần tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Những rào cản phi thuế quan

Để thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng nông, thủy sản sang NhậtBản và Hàn Quốc, ngoài vấn đề giảm và tiến tới loại bỏ thuế quan, một vấn đề nữacần quan tâm là phải phát hiện và loại bỏ hoặc tìm cách vượt qua những rào cảnphi thuế của các nước này đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Theo định nghĩa của Nhóm chuyên gia hỗ trợ liên ngành của Hộinghị Thương mại và phát triển Liên hợp quốc (UNCTAD), “các biện pháp phi thuếquan là các biện pháp chính sách không phải là thuế quan thông thường và có khảnăng tạo ra tác động về mặt kinh tế đối với thương mại quốc tế, làm thay đổi khốilượng giao dịch thương mại hoặc làm thay đổi giá cả hoặc cả hai”. Như vậy, cácbiện pháp phi thuế quan cũng có khả năng làm cản trở dòng lưu chuyển hàng hóatrong thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, khác với các biện pháp thuế quan thông thường,các biện pháp phi thuế quan khó có thể lượng hóa được bằng các con số cụ thể vàthường gắn với các mục đích về an ninh, y tế, xã hội... Chính vì vậy, các biệnpháp phi thuế quan thường đa dạng hơn, khó xác định hơn, khó lượng hóa được tácđộng đến thương mại quốc tế hơn và kể cả trong trường hợp có thể xác định đượctác động đến trao đổi thương mại cũng khó đấu tranh để yêu cầu nước áp dụng phảidỡ bỏ.

Chính vì sự phức tạp và đa dạng của các biện pháp phi thuếquan và khả năng tác động của chúng đến thương mại quốc tế, những biện pháp nàyđược quan tâm và nhắc đến nhiều trong các thể chế thương mại đa phương, khu vựccũng như song phương.

Liên quan đến mặt hàng nông, thủy sản, các nước thường áp dụngcác biện pháp vệ sinh kiểm dịch và an toàn thực phẩm. Đối với thị trường Nhật Bản,hiện nay, Nhật Bản đang siết chặt kiểm soát về chất lượng một số mặt hàng thuộcnhóm nông, thủy sản của Việt Nam. Cụ thể: Đối với hàng trái cây, do cách thức bảoquản để tránh côn trùng xâm nhập của Việt Nam vẫn chưa bảo đảm yêu cầu và hiệnrất ít trái cây của Việt Nam nhận được giấy chứng nhận nhập khẩu của cơ quan chứcnăng Nhật Bản. Đối với tôm đông lạnh, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản quyếtđịnh áp dụng chế độ kiểm tra 100% về chỉ tiêu Ethoxyquin đối với tôm đông lạnhnhập khẩu từ Việt Nam, giới hạn tối đa là 0,01 ppm.

Đối với thị trường Hàn Quốc, hiện nay, các quy định chặt chẽvề kiểm dịch động thực vật của Hàn Quốc vẫn là rào cản lớn khiến việc xuất khẩuhàng nông sản, đặc biệt là trái cây tươi và thịt gia súc, gia cầm của Việt Nam.Chẳng hạn như các yêu cầu về nuôi trồng, kiểm tra chứng nhận và các biện pháp xửlý tại chỗ; thủ tục đánh giá rủi ro cũng được thực hiện quá dài (sau 5 năm,Chính phủ Hàn Quốc mới hoàn tất quy trình đánh giá rủi ro và cho phép nhập khẩuthanh long từ Việt Nam); tiến hành kiểm tra ethoxyquin trong tôm nhập khẩu từViệt Nam với mức giới hạn để kiểm tra là 0,01 ppm bằng với mức của Nhật Bảnđang áp dụng...

Nguồn: http://www.baocongthuong.com.vn