Muốn hiện diện bền vững trên kệ hàng EU, doanh nghiệp Việt cần chủ động ứng phó với các rào cản kỹ thuật và các quy định bền vững đang trở thành bộ lọc khắt khe.

Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) có hiệu lực từ ngày 1/8/2020. Sau 6 năm thực thi, thương mại Việt Nam - EU tiếp tục mở rộng, nhưng cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường này cũng đang có những sự thay đổi rõ rệt.

Ưu đãi thuế quan, vốn được xem là “chìa khóa vàng” mở cánh cửa thị trường 450 triệu dân, giờ đây chỉ còn là điều kiện cần. Muốn hiện diện bền vững trên kệ hàng Châu Âu, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt để vượt qua các rào cản kỹ thuật và các quy định bền vững đang trở thành bộ lọc khắt khe nhất từ trước đến nay.

Theo dữ liệu từ Trung tâm WTO (VCCI), kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - EU đạt hơn 73,8 tỷ USD trong năm 2025, với xuất khẩu của Việt Nam vượt mốc 56 tỷ USD, phản ánh dư địa lớn, nhưng cũng cảnh báo nguy cơ tụt hậu nếu tư duy quản trị chậm thay đổi.

Phát biểu tại chương trình kết nối, chia sẻ kinh nghiệm tiếp cận thị trường Pháp và EU, ông Trần Phú Lữ, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP HCM (ITPC) từng nhận định, thị trường EU đang chuyển dịch mạnh mẽ từ lợi thế giá thành sang năng lực kiểm soát chuỗi cung ứng.

Sự thay đổi này không còn nằm ở mức khuyến nghị, mà đã cụ thể hóa thành các khung pháp lý bắt buộc. Quy định của EU về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) áp dụng từ ngày 12/8/2026 đặt ra tiêu chuẩn khắt khe về thiết kế tái chế, biến bao bì từ công cụ quảng bá thành bài kiểm tra năng lực tuân thủ.

Trong khi đó, Quy định chống mất rừng (EUDR) với lộ trình thực thi từ cuối năm 2026 đối với các doanh nghiệp vừa và lớn, đang siết chặt tính minh bạch của các chuỗi giá trị nông sản cốt lõi như cà phê, cao su và gỗ.

Tư duy “có đơn hàng mới sản xuất” hay chỉ kiểm soát chất lượng ở khâu thành phẩm cuối cùng đã hoàn toàn phá sản. Yêu cầu hiện nay đòi hỏi năng lực truy xuất nguồn gốc phải được thiết lập xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, quản trị đối tác đến hồ sơ từng lô hàng. Các hệ thống như HACCP hay ISO 22000 không còn là điểm cộng làm đẹp hồ sơ, mà là điều kiện tiên quyết để tồn tại.

Song song với bài toán kỹ thuật là bản lĩnh quản trị pháp lý. Từ góc độ tư vấn thương mại quốc tế, Luật sư Chử Lan Phương, Luật sư điều hành CEVEN LAW, phân tích rằng việc thâm nhập sâu vào EU đòi hỏi doanh nghiệp phải coi hợp đồng là công cụ quản trị rủi ro chủ động.

Sự mơ hồ trong các thỏa thuận phân phối độc quyền hay thiếu vắng các tiêu chí định lượng như KPI, sản lượng đặt hàng tối thiểu (MOQ) đều có thể dẫn đến tổn thất lớn. Một hợp đồng chuẩn mực giai đoạn này phải bao quát cả quản trị dữ liệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ và cơ chế bồi thường trong chuỗi cung ứng.

Nhìn một cách sòng phẳng, “rào cản xanh” của EU là bộ lọc nghiệt ngã nhưng cũng là động lực nâng chất nền công nghiệp và nông nghiệp Việt Nam. Chuyển đổi từ xuất khẩu thô, cạnh tranh bằng chi phí nhân công sang xuất khẩu bằng năng lực tuân thủ và giá trị gia tăng là con đường duy nhất.

Những doanh nghiệp chủ động tái cấu trúc chuỗi sản xuất, chuẩn hóa pháp lý và làm chủ công nghệ ngay từ hôm nay sẽ là những đơn vị nắm giữ tấm vé đi xa nhất tại thị trường khó tính này.

Nguồn: Nguyễn Chuẩn, Diễn đàn Doanh nghiệp