Lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh trong 7 tháng đầu năm 2026 nhưng kim ngạch vẫn đi xuống khi giá bình quân giảm sâu. Diễn biến này cho thấy lợi thế về sản lượng chưa đủ bảo đảm tăng trưởng giá trị, đặt ngành cà phê trước yêu cầu đẩy nhanh chế biến sâu, đa dạng hóa thị trường và chuẩn hóa chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu.

Lượng tăng không bù được mức giảm của giá

Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy bức tranh xuất khẩu cà phê 7 tháng đầu năm 2026 nổi lên một nghịch lý rõ rệt, cả nước xuất khẩu 1,314 triệu tấn cà phê, thu về 5,45 tỷ USD, tăng 21,1% về lượng nhưng giảm 11,2% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Khoảng cách lớn giữa 2 chỉ tiêu cho thấy giá là yếu tố kéo lùi kim ngạch, dù năng lực đưa hàng ra thị trường vẫn được duy trì.

Xu hướng này đã thể hiện từ quý II/2026 khi xuất khẩu đạt 463,7 nghìn tấn, trị giá 2,06 tỷ USD, giảm 21,5% về lượng và 25% về trị giá so với quý I. So với quý II/2025, khối lượng chỉ giảm 1,1% nhưng giá trị giảm tới 23,1%, phản ánh sự suy yếu của giá bán bình quân chứ không đơn thuần là tác động mùa vụ.

Cục Xuất nhập khẩu dự báo xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong ngắn hạn có thể chậm lại do nguồn cung trong nước xuống thấp, trong khi doanh nghiệp vẫn chịu áp lực về chi phí thu mua, chi phí tài chính và tồn kho.

Ở chiều ngược lại, những ngày cuối tháng 7/2026 ghi nhận sự phục hồi mạnh của thị trường cà phê thế giới. Tại sàn London ngày 29/7, giá Robusta kỳ hạn tháng 9/2026 và tháng 11/2026 tăng lần lượt 6% và 6,8% so với đầu tháng, lên 3.877 USD/tấn và 3.859 USD/tấn. Giá cà phê tại các tỉnh Tây Nguyên cũng tăng 7.800-8.000 đồng/kg, dao động 97.800-98.500 đồng/kg, trong bối cảnh tồn kho trong dân giảm và doanh nghiệp duy trì nhu cầu mua.

Đà tăng được hỗ trợ bởi mưa trái mùa làm chậm thu hoạch tại Brazil, tồn kho Arabica đạt chuẩn trên sàn ICE xuống mức thấp nhất trong hơn hai năm và xuất khẩu Arabica toàn cầu suy giảm.

Tuy nhiên, giá giao ngay, giá kỳ hạn cuối tháng không đồng nghĩa giá xuất khẩu bình quân lập tức phục hồi, bởi kim ngạch còn phản ánh những hợp đồng chốt ở thời điểm giá thấp hơn, do đó sự hồi phục cuối tháng 7 vì thế chưa đủ đảo chiều bức tranh giảm giá trị của cả giai đoạn.

Cơ cấu mặt hàng cũng cho thấy một tín hiệu đáng chú ý. Trong 6 tháng, lượng xuất khẩu các chủng loại đều tăng, song trị giá Robusta và Arabica giảm theo giá; ngược lại, cà phê Excelsa và cà phê chế biến vẫn tăng về trị giá. Đây là chỉ dấu cho thấy phần tăng trưởng bền hơn đang nằm ở những phân khúc khác biệt hóa và có hàm lượng chế biến cao.

Chuyển trọng tâm từ bán nhiều sang bán có giá trị

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) nhận định, kim ngạch giảm chủ yếu do giá thế giới đi xuống. Theo đó, cà phê chế biến trong 6 tháng mới chiếm khoảng 8,2-8,3% tổng lượng nhưng đóng góp tới 17,5% tổng kim ngạch. Tỷ lệ này củng cố yêu cầu mở rộng cà phê hòa tan, rang xay, phối trộn và các dòng sản phẩm chuyên biệt nhằm nâng cao giá trị.

Thị trường Trung Quốc cũng đang mở ra một hướng đi đáng chú ý khi trong 5 tháng đầu năm đã nhập 17,5 nghìn tấn cà phê Việt Nam, trị giá 99,6 triệu USD, tăng 76,9% về lượng và 87,1% về trị giá, giúp thị phần của Việt Nam tăng từ 11,57% lên 20,40%.

Hiệp hội Cà phê và Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho biết, nhu cầu cà phê hòa tan và rang xay tăng nhanh, nhiều doanh nghiệp đã có đơn hàng đến cuối năm, là cơ sở để tận dụng tốt hơn xu hướng tiêu dùng mới tại Đông Bắc Á.

Tuy vậy, châu Âu vẫn là khu vực xuất khẩu trọng điểm dù dư địa tại thị trường này ngày càng gắn với khả năng đáp ứng Quy định chống mất rừng của EU (EUDR), truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh.

Theo VICOFA, việc đẩy mạnh cà phê nhân đáp ứng EUDR, cùng với cà phê đặc sản và hữu cơ, có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận nhóm người mua sẵn sàng trả giá cao hơn.

Ở cấp quản lý, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng lưu ý tình trạng một số mặt hàng tăng sản lượng nhưng giảm giá trị, trong khi liên kết giữa vùng nguyên liệu, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu còn lỏng lẻo. Quan điểm điều hành được Bộ trưởng nhấn mạnh là lấy nhu cầu thị trường làm căn cứ tổ chức lại sản xuất, đặt xuất khẩu trong toàn bộ chuỗi từ giống, vùng nguyên liệu, thu mua, chế biến đến logistics, phân phối và tuân thủ tiêu chuẩn xanh.

Như vậy, giá cà phê Robusta hồi phục cuối tháng 7 vừa qua có thể hỗ trợ giao dịch và cải thiện tâm lý thị trường, nhưng chưa đủ động lực để thay thế một chiến lược nâng giá trị dài hạn.

Khi biến động giá ngày càng lớn và tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng chặt chẽ, dư địa tăng trưởng của cà phê Việt Nam sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào tỷ trọng chế biến sâu, chất lượng vùng nguyên liệu, dữ liệu truy xuất và khả năng phân bổ thị trường. Do đó, việc chuyển từ mục tiêu bán nhiều sang bán đúng phân khúc, đúng tiêu chuẩn và với giá trị cao hơn mới là điều kiện cần thiết để kim ngạch xuất khẩu cà phê lấy lại đà tăng bền vững.

Nguồn: Minh Huyền, Tạp chí Kinh tế - Tài chính