Nhu cầu nhập khẩu nông sản của Trung Quốc tiếp tục tăng, mở ra dư địa lớn cho hàng Việt. Tuy nhiên, tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khắt khe và cạnh tranh gia tăng đòi hỏi doanh nghiệp lấy chất lượng, thương hiệu và chuỗi giá trị bền vững làm nền tảng để giữ vững lợi thế cạnh tranh.

Thị trường Trung Quốc mở rộng dư địa nhưng tiêu chuẩn ngày càng khắt khe

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam, đặc biệt đối với nhóm trái cây nhiệt đới. Việc hai nước liên tiếp ký kết nhiều nghị định thư xuất khẩu cho các mặt hàng như ớt, chanh leo, cám gạo, tổ yến, mít, đồng thời mở cửa thị trường đối với bưởi và chanh đã tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nông sản Việt Nam.

Xuất khẩu nông sản vào thị trường này được phản ánh rõ qua kết quả xuất khẩu. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD, tiếp tục giữ vị trí số một trong cơ cấu xuất khẩu của ngành rau quả. Quy mô thị trường lớn cùng nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị phần.

Không chỉ gia tăng nhu cầu nhập khẩu, Trung Quốc còn thay đổi mạnh mẽ phương thức phân phối. Các nền tảng thương mại điện tử, hệ thống bán lẻ hiện đại và chuỗi siêu thị đang dần thay thế vai trò của các chợ đầu mối truyền thống. Xu hướng này giúp doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, gia tăng nhận diện thương hiệu và giảm phụ thuộc vào các khâu trung gian.

Cùng với đó, hạ tầng logistics xuyên biên giới cũng được cải thiện đáng kể đã giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí và nâng năng lực thông quan, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu như tuyến đường sắt Trung Quốc - Lào - Trùng Khánh, mô hình cửa khẩu thông minh Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm những yêu cầu khắt khe hơn. Tiêu chuẩn nhập khẩu vào Trung Quốc ngày càng khắt khe hơn theo hướng minh bạch và kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn. Theo đó, các quy định về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm liên tục được cập nhật.

Đáng chú ý, Nghị định 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), có hiệu lực, thay thế Lệnh 248 trước đây; cùng với Thông báo 219/2025 bổ sung yêu cầu xác nhận đối với 2.589 sản phẩm nhập khẩu. Những quy định mới buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động chuẩn hóa quy trình sản xuất, hoàn thiện hệ thống quản trị chất lượng và minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng nếu muốn duy trì thị phần.

Áp lực cạnh tranh cũng ngày càng lớn khi nhiều quốc gia trong khu vực tăng cường hiện diện tại thị trường Trung Quốc. Philippines hiện chiếm khoảng 98% thị phần dứa nhập khẩu, Lào dẫn đầu với 42,5% thị phần bưởi, trong khi nhiều mặt hàng của Việt Nam phải cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm từ Thái Lan và các nước ASEAN. Điều này cho thấy lợi thế về vị trí địa lý sẽ không còn đủ nếu doanh nghiệp chưa tạo được khác biệt về chất lượng, thương hiệu và giá trị gia tăng.

Xây dựng chuỗi giá trị bền vững để nâng cao năng lực cạnh tranh

Trước những thay đổi của thị trường, hoạt động xúc tiến thương mại cũng đang chuyển mạnh từ mục tiêu mở cửa thị trường sang nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài cho doanh nghiệp.

Thời gian qua, nhiều chương trình xúc tiến thương mại đã được tổ chức tại các trung tâm kinh tế lớn của Trung Quốc. Việt Nam tích cực tham gia hội chợ, triển lãm quốc tế, đưa nông sản vào hệ thống phân phối hiện đại, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật các quy định mới của GACC và các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu.

Theo Cục Xúc tiến thương mại, mục tiêu trong giai đoạn mới không chỉ là tăng kim ngạch xuất khẩu mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu bền vững. Trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đầu tư chế biến sâu, nâng cao năng lực logistics và chuỗi lạnh, thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp.

Một trong những định hướng quan trọng là gắn phát triển logistics, chuỗi lạnh và hệ thống bảo quản sau thu hoạch với xúc tiến thương mại, qua đó đưa nông sản Việt Nam từ khu vực biên giới tiến sâu vào thị trường nội địa Trung Quốc. Đây không chỉ là giải pháp mở rộng thị trường mà còn góp phần gia tăng giá trị cho nông sản thông qua chế biến, bảo quản và phân phối hiện đại.

Các chuyên gia nhận định, Trung Quốc sẽ tiếp tục là thị trường chiến lược của nông sản Việt Nam trong nhiều năm tới. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng sẽ chỉ được khai thác hiệu quả khi doanh nghiệp chuyển mạnh từ tư duy cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và chuỗi giá trị. Đây là nền tảng để nông sản Việt đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường, gia tăng giá trị xuất khẩu và phát triển bền vững.

Chất lượng vì thế đang trở thành yếu tố quyết định giúp xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc giữ vững lợi thế cạnh tranh. Khi vùng nguyên liệu được chuẩn hóa, chuỗi cung ứng được nâng cấp, thương hiệu được đầu tư và công nghệ số được ứng dụng đồng bộ, nông sản Việt không chỉ mở rộng thị phần tại Trung Quốc mà còn nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính