Hàng loạt thị trường nhập khẩu đang cập nhật quy định về kiểm dịch, dư lượng hóa chất, ghi nhãn và quảng cáo thực phẩm. Những thay đổi này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam muốn giữ thị trường xuất khẩu không chỉ phải kiểm soát chất lượng thành phẩm mà còn phải quản lý chặt từ vùng nguyên liệu.

Tiêu chuẩn mới tác động từ vùng sản xuất

Trong nửa đầu tháng 8/2026, các thành viên WTO đưa ra 23 thông báo mới về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật, gồm 6 dự thảo và 17 quy định đã có hiệu lực. Tần suất thay đổi nhanh đang tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam.

Tại Nhật Bản, biện pháp khẩn cấp nhằm ngăn nguy cơ xâm nhập tuyến trùng nốt sưng rễ Meloidogyne enterolobii đã được áp dụng từ ngày 29/7/2026. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia và vùng lãnh thổ được đề cập.

Quy định tập trung vào bộ phận dưới mặt đất của cây sống dùng để trồng thuộc 9 chi và 19 loài thực vật. Cây giống phải được sản xuất tại cơ sở không ghi nhận dịch hại, đồng thời được kiểm tra trong quá trình sinh trưởng. Giá thể và bộ phận dưới mặt đất cũng phải được xét nghiệm phù hợp và đáp ứng yêu cầu kiểm dịch.

Điều này đặt ra yêu cầu mới cho doanh nghiệp và hợp tác xã: hồ sơ vùng sản xuất, lịch sử dịch hại, nguồn giá thể và kết quả kiểm tra phải được chuẩn bị ngay từ quá trình sản xuất, thay vì chỉ hoàn thiện trước khi xuất hàng.

Tại EU, mức dư lượng tối đa đối với benomyl, carbendazim và thiophanate methyl cũng được điều chỉnh. Với phần lớn sản phẩm, ngưỡng được đưa về 0,01 mg/kg. Một số mặt hàng như bưởi chùm, cam, xoài, đu đủ, quýt và đậu bắp nằm trong phạm vi điều chỉnh. Quy định dự kiến áp dụng từ ngày 29/1/2027.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần sớm rà soát việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại vùng nguyên liệu, thời gian cách ly và kế hoạch kiểm nghiệm. Khi giới hạn dư lượng được đưa xuống mức rất thấp, việc chỉ kiểm tra một vài lô hàng sẽ không đủ để kiểm soát rủi ro.

Cơ hội đi cùng yêu cầu tuân thủ

Không phải mọi thay đổi đều khiến xuất khẩu khó hơn. Ngày 4/8/2026, Hoa Kỳ ban hành mức dư lượng tối đa đối với permethrin trên tiêu đen ở mức 0,1 ppm. Việc có quy định cụ thể giúp doanh nghiệp hồ tiêu Việt Nam xây dựng tiêu chuẩn kiểm soát vùng nguyên liệu và kiểm nghiệm rõ ràng hơn.

Trong khi đó, Hàn Quốc đề xuất bổ sung hạt điều, cùng mè, hạt tía tô và hạnh nhân, vào danh mục chất gây dị ứng bắt buộc ghi nhãn. Quy định dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2028, tạo khoảng thời gian để doanh nghiệp chuẩn bị.

Hàn Quốc cũng dự kiến siết xử lý quảng cáo thực phẩm sử dụng hình ảnh, âm thanh hoặc video giả tạo bằng AI nếu khiến người tiêu dùng hiểu nhầm rằng chuyên gia y tế đang bảo chứng cho sản phẩm. Quy định liên quan dự kiến có hiệu lực từ ngày 27/11/2026.

Tại Hoa Kỳ, FDA đang đề xuất chuyển cơ chế thông báo đối với các chất được công nhận chung là an toàn (GRAS) sang bắt buộc. Phạm vi dự kiến còn liên quan đến chất tiếp xúc gián tiếp với thực phẩm, bao gồm bao bì và vật liệu tiếp xúc thực phẩm. Thời hạn góp ý dự thảo là ngày 9/12/2026.

Những thay đổi liên tiếp cho thấy tiêu chuẩn xuất khẩu đang chuyển từ việc “kiểm tra tại cửa khẩu” sang quản lý xuyên suốt chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp có vùng nguyên liệu ổn định, hồ sơ truy xuất đầy đủ và chủ động cập nhật quy định sẽ có lợi thế hơn.

Với nông sản Việt Nam, đáp ứng tiêu chuẩn vì thế không còn là công đoạn cuối cùng trước khi xuất khẩu, mà phải trở thành một phần của quy trình sản xuất ngay từ đầu.

Nguồn: Minh Thành, Thương hiệu & Công luận