Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đang bước vào giai đoạn phát triển mới đòi hỏi không chỉ mở rộng về quy mô thương mại, mà còn nâng cao chất lượng tăng trưởng. Đà tăng xuất khẩu tạo lực đẩy, trong khi nhập khẩu công nghệ, thiết bị và nguyên liệu mở ra cơ hội nâng cao năng lực sản xuất, sức cạnh tranh của hàng Việt.

Xuất khẩu tiếp tục dẫn dắt, dư địa tăng trưởng còn rộng

Bảy tháng năm 2026, thương mại hai chiều Việt Nam - Hoa Kỳ tiếp tục tăng mạnh, trong đó xuất khẩu của Việt Nam giữ vai trò chủ lực.

Theo số liệu từ Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ 7 tháng năm 2026 đạt 104 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước. 

Động lực tăng trưởng đáng chú ý nằm ở những nhóm hàng có hàm lượng công nghệ và công nghiệp chế biến cao. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, kim ngạch xuất khẩu đạt 33,5 tỷ USD, tăng 50,9% so với cùng kỳ năm trước; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác đạt 16,8 tỷ USD, tăng 26,5%. Dệt may đạt 10,84 tỷ USD, tăng 2%; điện thoại và linh kiện đạt 7,1 tỷ USD, tăng 10%; giày dép đạt 5,5 tỷ USD, tăng 6,5%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 5,09 tỷ USD, giảm 5,7% so với cùng kỳ.

Tổng kim ngạch của 13 mặt hàng này đạt từ 1 tỷ USD trở lên đạt 91,1 tỷ USD, chiếm 87% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Trong đó, điện tử, máy móc, thiết bị đang tạo lực kéo mới. Nếu duy trì đà tăng của các nhóm hàng công nghệ và công nghiệp chế biến, xuất khẩu sang Hoa Kỳ những tháng cuối năm được kỳ vọng sẽ tiếp tục khởi sắc, qua đó củng cố triển vọng tăng trưởng cao cho cả năm.

Tuy nhiên, việc Hoa Kỳ áp thuế 12,5% từ ngày 24/7 đối với hàng hóa của Việt Nam theo Mục 301, Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ năm 1974 liên quan đến lao động cưỡng bức, thay thế mức thuế toàn cầu tạm thời 10% theo Mục 122 có thể sẽ là rào cản, khiến triển vọng xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ gặp khó, đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ nỗ lực duy trì nhịp tăng kim ngạch xuất khẩu, mà phải nâng chất lượng tăng trưởng.

Các chuyên gia cũng cho rằng, thị trường Hoa Kỳ ngày càng coi trọng xuất xứ, truy xuất nguồn gốc, ESG, giảm phát thải, năng lượng sạch và minh bạch chuỗi cung ứng.Do vậy, lợi thế về giá không thể là nền tảng duy nhất. Doanh nghiệp Việt Nam cần tăng năng suất, nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đầu tư công nghệ, tự động hóa và xây dựng thương hiệu.

Theo ông Vũ Tú Thành, Quyền Giám đốc điều hành khu vực ASEAN kiêm Trưởng đại diện tại Việt Nam, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN, doanh nghiệp Việt Nam cần tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao công nghệ và tự động hóa; đồng thời minh bạch truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu riêng và chủ động nắm vững quy định của Hoa Kỳ. Đầu tư phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), nhà máy thông minh cũng là hướng đi cần thiết để tăng năng suất, thích ứng với biến động thị trường và giảm chi phí logistics.

Nhập khẩu tiếp sức cho xuất khẩu

Nếu xuất khẩu là động lực trực tiếp mở rộng quy mô thương mại, thì nhập khẩu từ Hoa Kỳ đang cho thấy vai trò ngày càng rõ hơn trong việc cung cấp nguồn cung nguyên liệu đầu vào để nâng cấp sản xuất. Trong 7 tháng năm 2026, Việt Nam nhập khẩu 13,3 tỷ USD hàng hóa từ Hoa Kỳ, tăng 26,6% so với cùng kỳ.

Như vậy, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam - Hoa Kỳ đạt 117,3 tỷ USD; trong đó, Việt Nam xuất khẩu 104 tỷ USD và nhập khẩu 13,3 tỷ USD. Thặng dư 90,7 tỷ USD cho thấy, vị thế xuất khẩu nổi bật của Việt Nam, đồng thời mở ra dư địa đáng kể để gia tăng các dòng hàng nhập khẩu phục vụ sản xuất.

Cơ cấu nhập khẩu cũng phản ánh khá rõ nhu cầu phục vụ sản xuất trong nước. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, với kim ngạch nhập khẩu đạt 3,8 tỷ USD, tăng 24% so với cùng kỳ năm trước; bông đạt 1,07 tỷ USD, tăng 13,8%. Hai nhóm hàng này đạt gần 4,9 tỷ USD, chiếm 37% tổng kim ngạch nhập khẩu từ Hoa Kỳ trong 7 tháng năm 2026.

Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác đạt 977 triệu USD, tăng 46% so với cùng kỳ năm trước; chất dẻo nguyên liệu đạt 695 triệu USD, tăng 5,7%; thức ăn gia súc và nguyên liệu đạt 516 triệu USD, tăng 15,4%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 491 triệu USD, tăng 49% so với cùng kỳ.

Những con số trên cho thấy, nhập khẩu hàng hóa từ Hoa Kỳ tăng theo hướng tích cực đối với nền sản xuất trong nước. Máy móc, thiết bị, sản phẩm điện tử và nguyên liệu nếu được hấp thụ hiệu quả sẽ góp phần nâng cao năng suất, tăng tự động hóa, cải thiện chất lượng và giúp doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu. Một phần kim ngạch nhập khẩu hôm nay vì thế có thể trở thành năng lực xuất khẩu của ngày mai.

Trong những tháng còn lại của năm, nhu cầu nhập khẩu từ thị trường Hoa Kỳ được dự báo vẫn duy trì xu hướng tăng, nhất là máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ phục vụ mở rộng sản xuất, đầu tư hạ tầng. 

Theo Bà Ann Hà, Giám đốc điều hành Defenova Global Connect (đơn vị chuyên hỗ trợ đầu tư cho các tập đoàn của Hoa Kỳ và Việt Nam trong xuất - nhập khẩu công nghệ và đầu tư), dư địa để doanh nghiệp Việt Nam nhập khẩu công nghệ và trang thiết bị từ Hoa Kỳ còn rất lớn.

Bà Ann Hà cho rằng, đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam đầu tư mạnh hơn vào công nghệ, vừa góp phần cân bằng cán cân thương mại, vừa nâng cao năng suất và tạo giá trị gia tăng. Khi tham gia nhập khẩu trang thiết bị và công nghệ Hoa Kỳ, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội rút ngắn khoảng cách với các quốc gia khác, đồng thời chủ động tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ cao Hoa Kỳ về điện tử hoặc UAV.

Song, nhập khẩu công nghệ chỉ thực sự trở thành đòn bẩy khi doanh nghiệp có khả năng hấp thụ và làm chủ. Bà Ann Hà khuyến nghị, chính sách thu hút doanh nghiệp Hoa Kỳ và FDI cần hướng tới sử dụng linh kiện trong nước, chuyển giao công nghệ, để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ dừng ở mô hình nhập khẩu - gia công - xuất khẩu. Đây là sự thay đổi về chất nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa và củng cố nội lực.

Theo bà Ann Hà, việc nhập khẩu đúng những gì nền sản xuất trong nước cần có thể tạo ra năng lực xuất khẩu mới. Máy móc, công nghệ, nguyên liệu và giải pháp tiên tiến, nếu được chuyển hóa thành năng suất, chất lượng và sản phẩm có giá trị cao, sẽ nâng tầm nội lực của nền kinh tế. Đây cũng là cách để quan hệ thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ phát triển theo hướng cân bằng, hài hòa và bền vững hơn.

Nguồn: Trọng Nghĩa, Tạp chí Kinh tế - Tài chính