Trong giai đoạn biến động thương mại toàn cầu, bức tranh xuất khẩu của Việt Nam vẫn ghi nhận những tín hiệu tích cực.

Dữ liệu từ Cục Hải quan cho thấy, nửa cuối tháng 5/2026 chứng kiến đà phục hồi mạnh mẽ của hoạt động xuất khẩu, với sự bứt phá của nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, trong khi các ngành hàng truyền thống vẫn duy trì vai trò là nền tảng quan trọng của nền kinh tế.

Diễn biến này không chỉ phản ánh khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp trước những thay đổi của thị trường quốc tế, mà còn cho thấy cấu trúc xuất khẩu của Việt Nam đang vận hành dựa trên hai động lực song hành: khu vực công nghiệp công nghệ cao với quy mô lớn và khu vực sản xuất truyền thống có độ lan tỏa sâu rộng trong nền kinh tế.

Công nghiệp chế biến tiếp tục dẫn dắt

Theo số liệu của Cục Hải quan, động lực lớn nhất của xuất khẩu trong kỳ 2 tháng 5/2026 đến từ các nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo.

Trong đó, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện ghi nhận mức tăng mạnh nhất, với kim ngạch xuất khẩu tăng thêm 1,31 tỷ USD so với kỳ trước, tương ứng mức tăng 21,7%. Đây tiếp tục là ngành hàng thể hiện rõ sức bật khi nhu cầu từ các thị trường lớn cải thiện.

Cùng với đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng tăng 900 triệu USD, tương ứng 35,1%; điện thoại các loại và linh kiện tăng 731 triệu USD, tương ứng 33,5%; trong khi hàng dệt may cũng ghi nhận mức tăng 400 triệu USD, tương ứng 28,7%.

Xét trên quy mô lũy kế 5 tháng đầu năm, những ngành hàng này tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam. Cụ thể, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 48,82 tỷ USD, giữ vị trí là nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất cả nước. Tiếp theo là máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt 23,50 tỷ USD; điện thoại các loại và linh kiện đạt 19,73 tỷ USD; còn dệt may đạt 13,33 tỷ USD.

Những con số này cho thấy các ngành sản xuất quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và cơ khí, vẫn là lực kéo quan trọng của tăng trưởng xuất khẩu. Đây cũng là những ngành có khả năng phục hồi nhanh khi đơn hàng quốc tế khởi sắc, nhờ lợi thế về năng lực sản xuất, sự tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của thị trường.

Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng ấy cũng đặt ra bài toán về mức độ tham gia thực chất của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị. Khi kim ngạch tăng trưởng chủ yếu tập trung ở các ngành có tỷ trọng FDI lớn, yêu cầu nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ và tăng tỷ lệ nội địa hóa càng trở nên cấp thiết.

Vai trò nổi bật của khu vực FDI

Dữ liệu hải quan tiếp tục phản ánh vị trí chi phối của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong hoạt động xuất khẩu.

Trong kỳ 2 tháng 5, trị giá xuất khẩu của khối doanh nghiệp FDI đạt 21 tỷ USD, tăng 25% so với kỳ trước. Tính chung 5 tháng đầu năm, xuất khẩu của khu vực này đạt 171,47 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm trước và chiếm tới 79,5% tổng trị giá xuất khẩu của cả nước.

Tỷ trọng lớn của khu vực FDI là minh chứng cho sức hấp dẫn của môi trường đầu tư tại Việt Nam cũng như vai trò của quốc gia trong mạng lưới sản xuất khu vực. Song, điều này cũng cho thấy dư địa phát triển của doanh nghiệp nội địa vẫn còn rất lớn.

Trong bối cảnh cạnh tranh thương mại ngày càng gay gắt và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng diễn ra mạnh mẽ, việc gia tăng sự kết nối giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước sẽ quyết định mức độ hưởng lợi thực chất của nền kinh tế từ dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Ngành hàng truyền thống giữ vai trò nền tảng

Bên cạnh sự tăng tốc của nhóm công nghiệp chế biến, nhiều mặt hàng xuất khẩu truyền thống vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực so với cùng kỳ năm trước.

Lũy kế đến ngày 15/5/2026, dệt may tăng từ 13,14 tỷ USD lên 13,33 tỷ USD; giày dép tăng từ 8,59 tỷ USD lên 8,64 tỷ USD; thủy sản tăng từ 3,64 tỷ USD lên 4,10 tỷ USD; gỗ và sản phẩm gỗ tăng từ 5,98 tỷ USD lên 6,24 tỷ USD.

Đây là những ngành có ý nghĩa đặc biệt đối với sản xuất trong nước. Không chỉ tạo nguồn thu ngoại tệ quan trọng, các lĩnh vực này còn gắn với hàng triệu lao động, có hệ thống doanh nghiệp nội địa đông đảo và hình thành mạng lưới cung ứng trải dài từ vùng nguyên liệu đến chế biến, logistics và phân phối.

Nếu khu vực điện tử, máy móc là "đầu tàu" về quy mô kim ngạch thì dệt may, da giày, thủy sản hay chế biến gỗ lại đóng vai trò "bệ đỡ" cho tăng trưởng bao trùm. Chính những ngành này góp phần duy trì việc làm, ổn định sản xuất và lan tỏa lợi ích tới nhiều địa phương trên cả nước.

Bức tranh xuất khẩu 5 tháng đầu năm vì thế cho thấy sự tồn tại của hai lớp động lực tăng trưởng. Một mặt, nhóm công nghiệp công nghệ cao tiếp tục dẫn dắt về quy mô và tốc độ tăng kim ngạch. Mặt khác, các ngành hàng truyền thống vẫn giữ vai trò nền tảng đối với khu vực sản xuất trong nước.

Hướng tới tăng trưởng có chiều sâu

Triển vọng xuất khẩu những tháng cuối năm được đánh giá vẫn tích cực nếu nhu cầu tại các thị trường chủ lực tiếp tục cải thiện. Tuy nhiên, mục tiêu không nên chỉ dừng lại ở việc mở rộng quy mô kim ngạch.

Điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua việc tăng hàm lượng nội địa trong sản phẩm xuất khẩu, phát triển công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, đồng thời cải thiện năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu phát triển bền vững của thị trường quốc tế.

Khi đó, xuất khẩu sẽ không chỉ là động lực tăng trưởng ngắn hạn mà còn trở thành nền tảng cho quá trình nâng cấp năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động, khả năng đi sâu hơn vào chuỗi giá trị sẽ quyết định vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ sản xuất thế giới.

Những tín hiệu tích cực từ nửa cuối tháng 5/2026 là cơ sở để kỳ vọng rằng, nếu tận dụng tốt cơ hội phục hồi của thị trường và đẩy mạnh tái cơ cấu theo hướng gia tăng giá trị, xuất khẩu Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào một giai đoạn tăng trưởng bền vững hơn, với sự đồng hành của cả những "đầu tàu" công nghệ cao và các ngành sản xuất truyền thống.

Nguồn: Diễn đàn Doanh nghiệp