Xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt trên 12 tỷ USD, nhưng phải vượt qua 4 thách thức lớn trong những tháng cuối năm. 

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 7, xuất khẩu thủy sản đạt 1,02 tỷ USD, qua đó đưa xuất khẩu thủy sản trong 7 tháng đạt 6,78 tỷ USD, tăng 11,5%.

Nhận định về xuất khẩu thủy sản trong 5 tháng cuối năm, bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP cho rằng có 4 thách thức lớn. Thách thức đầu tiên là việc Chính phủ Hoa Kỳ áp mức thuế bổ sung theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với 60 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Theo đó, hàng hóa Việt Nam nhập khẩu vào Hoa Kỳ phải chịu mức thuế bổ sung 12,5% kể từ ngày 24/7/2026. Các mặt hàng thủy sản Việt Nam nhập khẩu vào Hoa Kỳ bị ảnh hưởng bởi mức thuế này là tôm, cá ngừ, cá tra, mực, hàng đông lạnh tiêu chuẩn.

Bà Lê Hằng cho biết, trong khi Việt Nam chịu thuế bổ sung 12,5%, thì 3 nước xuất khẩu tôm lớn vào thị trường Hoa Kỳ là Ecuador, Ấn Độ và Indonesia chịu thuế 10%. Đây là bất lợi lớn đối với tôm Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ. Vì ngoài thuế bổ sung, một số sản phẩm tôm Việt Nam xuất khẩu vào Hoa Kỳ còn đang phải chịu thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp. Có những mặt hàng cộng các loại thuế lên tới 30% thì gần như không còn cơ hội cạnh tranh tại thị trường Hoa Kỳ.

Thách thức lớn thứ hai là vấn đề truy xuất hồ sơ theo quy định MMPA và COA của thị trường Hoa Kỳ, hay thẻ vàng IUU của EU.

Thách thức thứ ba là  chi phí nguyên liệu để nuôi trồng thủy sản tăng cao do tác động từ cước vận tải biển tăng và giá bột cá trên thị trường thế giới khi sản lượng bột cá tại Peru ở mức thấp.

Thách thức thứ tư đó là vấn đề cạnh tranh trên thị trường. Mức thuế mới của Hoa Kỳ cùng các chính sách từ các thị trường đang tác động lớn đến lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam, qua đó ảnh hưởng tới khả năng cạnh tranh của thủy sản Việt Nam tại các thị trường, đặc biệt là Hoa Kỳ, EU và Trung Quốc.

Tại thị trường Hoa Kỳ, tôm đông lạnh Việt Nam đang gặp bất lợi trước sản phẩm cùng loại của Ecuador và Ấn Độ về thuế quan, logistics...

Thị trường Trung Quốc đang có nhu cầu rất lớn về thủy sản nhưng lại yêu cầu giá phải giảm xuống và cạnh tranh với tôm Ecuador tại thị trường này cũng là một cái bài toán lớn đối với ngành thủy sản Việt Nam, bởi tôm đang là mặt hàng chủ lực xuất khẩu sang Trung Quốc. Trung Quốc cũng đang đòi hỏi ngày càng cao hơn về đăng ký doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm...

Tại EU, giá cá thịt trắng tăng cao đang tạo cơ hội cho cá tra Việt Nam, nhưng người mua hàng đang có tâm lý thận trọng hơn và yêu cầu về chứng nhận ngày càng khắt khe hơn.

Trên cơ sở xuất khẩu 7 tháng đầu năm và những diến biến chính sách cũng như nhu cầu ở các thị trường lớn của thủy sản Việt Nam , VASEP đã xây dựng 3 kịch bản về kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026, gồm: thận trọng, cơ sở và tích cực.

Ở kịch bản tích cực, VASEP dự kiến xuất khẩu có thể đạt 12,5 tỷ USD. Kịch bản này chỉ xảy ra khi đã gỡ được rất nhiều những rào cản tại thị trường Mỹ và các thị trường khác, hoặc câu chuyện thuế quan với hàng nhập khẩu vào Mỹ có những thay đổi. Tuy nhiên, điều này rất khó xảy ra trong thời gian trước mắt.

Ở kịch bản thận trọng, VASEP nhận định trong tình hình đơn hàng bị giảm mạnh, tôm Việt Nam khó cạnh tranh được với tôm Ecuador, nhu cầu của EU phục hồi chậm và nhiều thị trường chững lại, xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2026 sẽ đạt từ 11,8 - 12 tỷ USD.

Bà Lê Hằng chia sẻ, VASEP thiên về kịch bản cơ sở (kịch bản khả quan). Theo đó, VASEP dự kiến xuất khẩu thủy sản cả năm 2026 sẽ đạt 12,1 - 12,3 tỷ USD, tăng 8 - 10% so với năm 2025. Với kịch bản này, VASEP kỳ vọng thị trường Trung Quốc tiếp tục duy trì đà tăng trưởng như trong 7 tháng qua, thị trường Nhật Bản và các nước CPTPP tiếp tục ổn định, trong khi thị trường Hoa Kỳ và EU không bị giảm nhiều.

Nguồn: Sơn Trang, Báo Nông nghiệp và Môi trường