Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (Vasep) cho rằng, bức tranh xuất khẩu thủy sản quý III bộc lộ nhiều thách thức đến từ thuế đối ứng 20% và nguy cơ bị áp thuế chống bán phá giá cao đối với tôm vào Hoa Kỳ.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam kết thúc quý III/2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 2,7 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm trước, nhưng thấp hơn hai quý đầu năm. Lũy kế 9 tháng đạt 8,36 tỷ USD, tăng 16%, cho thấy ngành vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực dù chịu nhiều sức ép.

Sự sụt giảm nhẹ trong quý III phản ánh tác động rõ rệt của chính sách thuế đối ứng 20% của Hoa Kỳ bắt đầu áp dụng từ tháng 8, khiến nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh kế hoạch giao hàng và tìm hướng chuyển hướng thị trường.

Vasep cho biết, trong cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 3,4 tỷ USD, tăng 22%, mức cao nhất trong ba năm qua. Cá tra đạt 1,6 tỷ USD (+9%), giữ vị trí thứ hai nhờ phục hồi tại các thị trường CPTPP và Trung Đông. Mực, bạch tuộc, nhuyễn thể có vỏ và cua ghẹ đều ghi nhận tăng trưởng hai con số, trong khi cá ngừ giảm nhẹ do thiếu nguyên liệu và xung đột tại Trung Đông ảnh hưởng chuỗi cung ứng.

Theo thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là khu vực nhập khẩu lớn nhất với 1,8 tỷ USD (+34%), trong khi Hoa Kỳ đạt 1,4 tỷ USD, tăng 8,4% nhưng bắt đầu giảm tốc trong quý III. XK sang Nhật Bản đạt 1,3 tỷ USD, +17%) và EU (884 triệu USD, +13%), trong khi Hàn Quốc, ASEAN và Trung Đông duy trì mức tăng hai con số.

Đặc biệt, CPTPP tiếp tục là khu vực tăng trưởng ấn tượng (+25%), cho thấy hiệu quả của việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do trong việc đa dạng hóa thị trường.

Tuy nhiên, thuế đối ứng mới từ Mỹ, cùng các quy định nghiêm ngặt hơn về truy xuất nguồn gốc và bảo vệ động vật có vú biển (MMPA), đang trở thành thách thức lớn nhất cho hoạt động xuất khẩu trong quý IV và năm 2026.

Đồng thời, thẻ vàng IUU của EU vẫn chưa được gỡ bỏ, khiến nhóm hàng hải sản khai thác tiếp tục gặp khó khi tiếp cận các thị trường cao cấp. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá, chi phí logistics tăng trở lại, và sự cạnh tranh từ các đối thủ như Ấn Độ, Ecuador, Indonesia đang tạo sức ép lớn lên lợi nhuận của doanh nghiệp Việt Nam.

Vasep dự báo quý IV/2025, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sẽ chững lại mạnh, đạt khoảng 2,19 tỷ USD, giảm hơn 22% so với cùng kỳ, do tác động của thuế đối ứng 20% và nguy cơ áp thuế CBPG cao đối với tôm vào Mỹ. Tôm và cá tra – hai mặt hàng chủ lực – dự kiến giảm tốc, trong khi cá ngừ, mực, bạch tuộc sụt sâu do tác động của thẻ vàng IUU và lo ngại quy định MMPA có hiệu lực từ đầu 2026. Ngược lại, EU và Trung Quốc vẫn duy trì nhu cầu ổn định, là điểm tựa chính giúp kim ngạch cả năm 2025 ước đạt 10,5 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với năm 2024.

Tình hình xuất khẩu quý I/2026 được dự báo tiếp tục giảm, do tác động dây chuyền từ thuế và MMPA. Từ quý II/2026 trở đi, tốc độ phục hồi sẽ phụ thuộc vào khả năng Việt Nam tháo gỡ các rào cản thuế, IUU, cùng với việc đa dạng hóa thị trường và nâng tỷ trọng hàng chế biến giá trị cao.

Trước những khó khăn trên,  các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần chủ chủ động và sáng tạo hơn mới có thể duy trì được đà tăng trưởng. Ngành thủy sản cần tập trung vào ba hướng chính. Thứ nhất, theo sát diễn biến thị trường và chính sách thương mại để kịp thời điều chỉnh chiến lược, tránh rủi ro khi rào cản mới xuất hiện.

Thứ hai, cơ cấu lại thị trường xuất khẩu. Bên cạnh việc giữ vững các thị trường truyền thống như Mỹ, EU, Nhật Bản, doanh nghiệp cần đẩy mạnh khai thác cơ hội tại ASEAN, Trung Đông và các thị trường “ngách” ít cạnh tranh hơn.

Thứ ba, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng. Đây là yếu tố then chốt giúp thủy sản Việt Nam cạnh tranh bền vững.

Cùng với đó, các doanh nghiệp cũng cần đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ trong nuôi trồng-chế biến; đồng thời, tăng cường phát triển thương hiệu quốc gia thông qua các kênh ẩm thực cao cấp và thương mại điện tử.

Nguồn: Kinh tế nông thôn