Mỗi nhà nhập khẩu đang có yêu cầu khác nhau để chứng minh cà phê không gây mất rừng. EC trực tiếp làm rõ cách thu thập dữ liệu, đánh giá rủi ro theo EUDR.

Tại cuộc họp lần thứ hai về giải đáp vướng mắc liên quan đến EUDR, ông Thái Như Hiệp - Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho hay, mỗi đơn vị nhập khẩu EU hiện yêu cầu nhiều thông tin hơn so với tài liệu hướng dẫn thực thi EUDR. 

Trả lời vướng mắc, ông Jeroen Verhagen, cán bộ chính sách thuộc Tổng vụ Môi trường của Ủy ban châu Âu (EC) cho biết EUDR không ấn định một mẫu hồ sơ dùng cho mọi chuỗi cung ứng hay có những yêu cầu chi tiết cho từng bộ dữ liệu. Thay vào đó, doanh nghiệp chỉ cần cung cấp đủ 7 bằng chứng về: không gây mất rừng và sản xuất hợp pháp, thông tin sản phẩm, số lượng hàng hóa, quốc gia sản xuất (từ Việt Nam), dữ liệu địa lý vùng trồng, thời điểm sản xuất, thông tin các bên trong chuỗi cung ứng. 

Để có thể thống nhất những cách nhìn khác nhau về 7 cấu phần trên, VICOFA cũng đề xuất EC sớm tổ chức cuộc họp trao đổi trực tiếp giữa các đơn vị nhập khẩu châu Âu với doanh nghiệp Việt Nam nhằm sớm chuẩn hóa một quy định chung trước thời điểm áp dụng bắt đầu vào cuối năm 2026.

Nghĩa vụ thẩm định đối với quốc gia có mức rủi ro thấp

Một vấn đề khác được các doanh nghiệp quan tâm là cơ chế đơn giản hóa khi Việt Nam được xếp vào nhóm quốc gia có mức rủi ro thấp. Theo ông Jeroen Verhagen, đơn vị chịu trách nhiệm thẩm định phải thu thập thông tin theo Điều 9, đánh giá rủi ro theo Điều 10 và thực hiện các biện pháp giảm thiểu rủi ro theo Điều 11 khi cần thiết. Với hàng hóa có nguồn gốc từ quốc gia được xếp loại rủi ro thấp, nếu đã thu thập thông tin và đánh giá cho thấy không có hoặc chỉ có rủi ro không đáng kể theo Điều 9 thì không cần triển khai các biện pháp tiếp theo.

Tuy nhiên, trong quá trình đánh giá xuất hiện thông tin cho thấy nguy cơ không tuân thủ, doanh nghiệp vẫn cần chuẩn bị dữ liệu đủ tin cậy để xác định khu vực sản xuất, đối chiếu lịch sử sử dụng đất và chứng minh tính hợp pháp. Như vậy, phân loại rủi ro quốc gia không thay thế việc kiểm tra nguồn gốc của từng lô hàng.

Biện pháp quản lý tránh khai trùng sản lượng

VICOFA cũng đặt vấn đề về nguy cơ trùng lặp dữ liệu về sản lượng cà phê. Chẳng hạn, một hộ nông dân sản xuất 10 tấn cà phê nhưng bán cho 3 đơn vị khác nhau. Nếu thông tin không được đối chiếu, tổng sản lượng được các đơn vị khai báo có thể vượt quá 10 tấn. Đây không chỉ là vấn đề của khâu xuất khẩu mà liên quan đến toàn bộ quá trình thu mua. 

Quay lại yêu cầu chứng minh tính hợp pháp đã nêu, ông Jeroen Verhagen khẳng định, dữ liệu về truy xuất nguồn gốc, lưu kho và quá trình vận chuyển cần được quản lý chặt chẽ. Khi hàng hóa được tập kết từ nhiều nguồn, doanh nghiệp phải có khả năng đối chiếu hồ sơ để có thể truy xuất, tránh nhầm lẫn hoặc trộn lẫn với hàng hóa khác gây mất rừng khác. Với những chuỗi cung ứng có nhiều tầng trung gian, việc chuẩn hóa dữ liệu, có thiết bị kiểm kê ngay từ khâu thu mua sẽ thuận lợi hơn so với bổ sung hồ sơ khi hàng đã đến giai đoạn xuất khẩu.

Căn cứ pháp lý rõ ràng khi xác định nguồn gốc vùng trồng

Các trường hợp cà phê trồng dưới tán rừng, khu vực trồng nông - lâm kết hợp, diện tích có lịch sử chuyển đổi cây trồng hoặc khu đất có thông tin chưa thống nhất cũng được VICOFA tổng hợp và trình bày với EC.

Theo đó, ông Jeroen Verhagen chia sẻ: "Trong EUDR có 2 định nghĩa về đất rừng và đất nông-lâm kết hợp theo tham chiếu của tổ chức FAO, gắn liền với quy định pháp luật của quốc gia. Theo đó, với từng mục đích, cần làm rõ quy hoạch, lịch sử sử dụng đất và các thông tin liên quan đến quyền sử dụng đất phục vụ mục đích sản xuất".

VICOFA và doanh nghiệp cũng quan tâm đến khả năng sử dụng bản đồ rừng, dữ liệu viễn thám và hồ sơ quản lý đất đai để hỗ trợ quá trình xác minh. Những nguồn dữ liệu này có thể giúp đối chiếu hiện trạng và lịch sử của khu đất, nhưng cần được xem xét cùng với hồ sơ pháp lý và các bằng chứng liên quan.

EUDR đặt rõ yêu cầu rằng các sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh phải không liên quan đến tình trạng mất rừng sau ngày 31/12/2020, tuân thủ pháp luật quốc gia và đáp ứng yêu cầu thẩm định. Quy định áp dụng cho 7 nhóm hàng hóa gồm cà phê, ca cao, dầu cọ, cao su, đậu tương, gỗ và gia súc.

Nguồn: Nông Nghiệp Môi Trường