Trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số không chỉ đòi hỏi mở rộng thị trường mà còn cần những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và gia tăng giá trị hàng hóa của Việt Nam.

Tháo gỡ điểm nghẽn tăng trưởng

Xuất khẩu tiếp tục được xác định là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, trước xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe và cạnh tranh quốc tế gay gắt, việc duy trì tăng trưởng theo chiều rộng không còn phù hợp. Thay vào đó, nền kinh tế cần chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên đổi mới công nghệ, chất lượng và giá trị gia tăng.

Để đạt được mục tiêu trên, tại hội nghị “Thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số” vừa được Bộ Công Thương tổ chức, các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm hiện thực hóa mục tiêu này.

Ở lĩnh vực điện tử - ngành đóng góp hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu trong những tháng đầu năm 2026, triển vọng vẫn được đánh giá tích cực nhờ sự phục hồi của thị trường công nghệ thế giới, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng theo mô hình “China Plus One”.

Nhiều doanh nghiệp đã ghi nhận đơn hàng tăng từ 15-30% so với cùng kỳ năm trước; không ít doanh nghiệp có đơn hàng đến hết quý III, thậm chí một phần quý IV/2026. Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam dự báo kim ngạch xuất khẩu ngành điện tử năm 2026 có thể tăng 15-20% so với năm 2025.

Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, để duy trì đà tăng trưởng, cần sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về tỷ lệ nội địa hóa, nguồn nhân lực chất lượng cao, chi phí logistics và hạ tầng công nghiệp công nghệ cao.

Bà Hương kiến nghị Chính phủ cần đẩy mạnh thu hút các dự án FDI công nghệ cao trong lĩnh vực điện tử, AI và bán dẫn; phát triển công nghiệp hỗ trợ; hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, xây dựng nhà máy thông minh và ứng dụng AI trong sản xuất. Đồng thời, cần sớm ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp điện tử giai đoạn 2026-2035, hoàn thiện cơ chế ưu đãi cho ngành điện tử, bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu; mở rộng xúc tiến thương mại chuyên ngành và tăng cường cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại.

Đối với ngành thép, dù xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt khoảng 1,79 triệu tấn, giảm 4,8% so với cùng kỳ, triển vọng cả năm vẫn khả quan với dự báo đạt khoảng 6 triệu tấn.

Theo ông Đinh Quốc Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), kết quả này phản ánh hiệu quả của các chính sách quản lý thị trường cũng như năng lực cạnh tranh ngày càng được cải thiện của doanh nghiệp thép Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Thái cũng cho rằng, ngành thép Việt Nam đang chịu áp lực từ tình trạng dư thừa công suất toàn cầu, các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu giảm phát thải và cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới. Vì vậy, cần tiếp tục bảo vệ thị trường nội địa trước thép giá rẻ, đẩy nhanh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các FTA để mở rộng thị trường.

Liên kết để bứt phá xuất khẩu

Không chỉ công nghiệp chế biến, chế tạo, ngành lúa gạo cũng còn nhiều dư địa nâng cao giá trị xuất khẩu nếu chuyển mạnh từ tăng sản lượng sang tăng chất lượng.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 4 triệu tấn gạo, đạt trên 2,2 tỷ USD, tăng 1,8% về lượng nhưng giảm 7,38% về giá trị. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh về giá vẫn lớn, trong khi khả năng khai thác các phân khúc có giá trị gia tăng cao còn hạn chế.

Theo bà Nguyễn Thanh Bình, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam, ngành lúa gạo vẫn có nhiều cơ hội nếu tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng. Bà Bình đánh giá cao sự đồng hành của Chính phủ và các bộ, ngành trong việc hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu, giúp gạo Việt Nam từng bước khẳng định vị thế ở phân khúc cao cấp và tiếp cận các thị trường khó tính như EU.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam đề nghị Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp đàm phán các nghị định thư về gạo, thúc đẩy đàm phán kỹ thuật với các thị trường nhập khẩu, đồng thời mở rộng các hợp đồng cấp Chính phủ nhằm tạo đầu ra ổn định cho doanh nghiệp.

Hiệp hội cũng kiến nghị xây dựng thương hiệu gạo quốc gia gắn với vùng Đồng bằng sông Cửu Long trên cơ sở phát triển hai giống ST24 và ST25; hình thành vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang EU và Nhật Bản, đồng thời triển khai Đề án tái cơ cấu ngành kinh doanh xuất khẩu gạo theo Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam đến năm 2030.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt nếu chưa tháo gỡ những điểm nghẽn về dữ liệu thị trường, logistics, tín dụng và cơ chế hoàn thuế.

Các doanh nghiệp kiến nghị cần xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về sản xuất, tồn kho và xuất nhập khẩu theo thời gian thực; tăng cường cảnh báo sớm đối với các rào cản thương mại; đẩy mạnh ngoại giao kinh tế nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đồng thời, cần chuyển mạnh tư duy từ tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng; đa dạng hóa thị trường, phát triển chế biến sâu, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản Việt Nam. Các doanh nghiệp cũng đề xuất mở rộng tín dụng xuất khẩu, phát triển bảo hiểm tín dụng, cải cách cơ chế hoàn thuế theo hướng quản lý rủi ro, chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt và tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan Thuế, Hải quan với hệ thống ngân hàng.

Các kiến nghị cho thấy, một điểm chung là muốn xuất khẩu tăng trưởng bền vững cần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thay vì chỉ hỗ trợ từng ngành riêng lẻ. Từ phát triển công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đào tạo nguồn nhân lực đến cải cách thể chế, giảm chi phí logistics và xây dựng thương hiệu quốc gia đều là những mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển xuất khẩu.

Khi Nhà nước tiếp tục hoàn thiện chính sách, các hiệp hội phát huy vai trò kết nối, còn doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa thị trường, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số sẽ có nền tảng vững chắc để hiện thực hóa, qua đó góp phần nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính